αρχαίες & νέες δοξασίες για την ψυχή

Από fonhbowntos.gr Ιούνιος 2, 2016 Σκεψεις & Σχολια

Για τους περισσότερους ανθρώπους η ψυχή, είναι η «υποτιθέμενη» άυλη και αθάνατη «ουσία» που έχει ανεξάρτητη από το σώμα ύπαρξη στον «επέκεινα κόσμο».

Ωστόσο ο συνηθέστερος ορισμός που ορίζει την ψυχή, είναι η άυλη ουσία του ανθρώπου, η οποία αποτελεί την έδρα της προσωπικότητάς του, επιζεί μετά τον θάνατο του σώματος,- όντας η ίδια αθάνατη- και στη συνέχεια μεταβαίνει είτε σε άλλο τόπο σε κάποια άλλη κατάσταση, είτε σε κάποιο άλλο σώμα.

Οι λαοί της αρχαιότητος

Είναι λογικό, ανάμεσα στα τόσα άλλα που απασχολούν τον άνθρωπο, να  υπάρχουν και θέματα υπαρξιακά που αφορούν την φύση του, την προέλευσή του, την ζωή και τον θάνατο. Η διαρκής αναζήτησή του, αναπόφευκτα θα τον οδηγούσε και στο μεγάλο και πλούσιο από κάθε άποψη και με πολύ ουσία ερώτημα περί «ψυχής».

Αν κι έχει ερευνηθεί ποικιλοτρόπως,-διότι έχει απασχολήσει όλους τους πολιτισμούς διαχρονικά,- εξακολουθεί για κάποιους να παραμένει, ένα ακόμα άγνωστο θέμα. Άλλοι παρόλα αυτά νοιάζονται να μάθουν. Εξ αιτίας όμως της πληθώρας των απόψεων και των ορισμών που έχουν δοθεί, είναι πιθανόν αρκετοί να βρίσκονται με αναπάντητα ερωτήματα και πολλές  αμφιβολίες, για την κατάστασή της και για την ύπαρξή της ακόμα.

Εδώ, με αυτή την μικρή ιστορική αναδρομή, θα κάνω μια απόπειρα να δούμε από κοντά τις δοξασίες περί της ψυχής, καθώς και τις φιλοσοφικές επιρροές των πλέον ιστορικών ανά των αιώνων λαών και των σπουδαίων εκπρόσωπων τους, οι οποίοι όπως είπαμε, επηρεάζουν με τις απόψεις τους μέχρι και σήμερα πολλούς ανθρώπους.

Στην αρχαία Μεσοποταμία  λόγου χάρη, κείμενα εκείνης της περιόδου σε αναφορές για την μετά θάνατο ζωή, αποκαλύπτουν τη δοξασία, ότι η ψυχή έμενε στον κόσμο των ζωντανών εάν οι τελετουργίες ταφής δεν ήταν οι κατάλληλες, ενώ κάποιος που πέθαινε νέος, θα μπορούσε να γυρίσει πίσω για να εκδικηθεί,  προκαλώντας συμφορές στους ζωντανούς.

Στην αρχαία Αίγυπτο  συνηθιζόταν να εναποθέτουν στους τάφους εργαλεία, όπλα, κοσμήματα, οικιακά σκεύη και τρόφιμα, σαν να επρόκειτο η ζωή του νεκρού να συνεχίσει κατά τον ίδιο τρόπο όπως και πριν, αφού ο κόσμος των νεκρών εθεωρείτο πανομοιότυπος με τον κόσμο των ζωντανών, έχοντας μάλιστα ζώα και ποτάμια. Ανακαλύφθηκαν επίσης τάφοι, που είχαν έναν χώρο για προσφορά σπονδών και τροφής στον νεκρό, καθώς και για επικοινωνία μαζί του. Εκεί βρισκόταν και η ψυχή του νεκρού που λάμβανε τις προσφορές.

Στους ανατολικούς λαούς όπως στην Κίνα  π.χ. κείμενα αναφέρουν την ύπαρξη δύο ψυχών στον άνθρωπο, δοξασία που είναι επηρεασμένη από τη θεωρία των αντίθετων αλλά και συμπληρωματικών δυνάμεων «γιν και γιανγκ». Η μια η ανώτερη, που την ονομάζουν «χουν», έχει την έδρα της στην συνειδητότητα και την νόηση και η κατώτερη που ονομάζουν «πο», αυτή σχετίζεται με τις σωματικές λειτουργίες και επιθυμίες. Με τον θάνατο του σώματος, η κατώτερη επιστρέφει στη γη και η ανώτερη στον ουρανό. Εντούτοις, ένας βίαιος θάνατος θα μπορούσε να κάνει την ‘πο’ και τη ‘χουν’ να μείνουν στον κόσμο των ζωντανών για να πάρουν εκδίκηση.

Η λαϊκές κινεζικές αντιλήψεις και όχι μόνο, ήθελαν τις ψυχές να έχουν αξία ανάλογα με την κοινωνική θέση. Ενώ η ψυχή του βασιλιά μπορούσε να επικοινωνήσει με τον Ουρανό, οι ψυχές των απλών ανθρώπων μπορούσαν να έρθουν σε επαφή μόνο με τους προγόνους τους.

Ο Κομφούκιος, δίδαξε ότι η αθανασία μπορεί να κατακτηθεί μέσω της ηθικής υπεροχής, μέσω των σπουδαίων πολιτικών πράξεων ή μέσω της συγγραφής βιβλίων με αιώνια αξία.

 οι Ταοϊστές ένα άλλο θρησκευτικό η φιλοσοφικό ρεύμα με σχέσεις στην Κινέζικη αλχημεία, αστρολογία, πολεμικές τέχνες και το διαδεδομένο και σήμερα φενγκ σούι, είχαν την πεποίθηση, πως η αθανασία κατακτάται μέσω της εσωτερικής πνευματικής μεταμόρφωσης.

οι αρχαίοι Έλληνες

Για τους αρχαίους Έλληνες  η λέξη ‘ψυχή’ ακολούθησε δύο βασικές πορείες . Η πρώτη σχετίζεται με τη χρήση της στον καθημερινό λόγο, όπου δηλώνει την ‘πνοή’ τη ‘φυσική ζωή’, το ‘θάρρος’ ή το ‘ήθος’, και η δεύτερη αφορά τις ειδικές χρήσεις της στις θρησκευτικές δοξασίες και τις διάφορες φιλοσοφικές σχολές, ως μια αόρατη και για μερικούς άυλη ή και αθάνατη ουσία που ελέγχει και δίνει ζωή στο σώμα. Για πολλούς επιζεί μετά τον θάνατο του σώματος, μεταβαίνοντας σε έναν τόπο δυστυχίας ή μακαριότητας, ή για άλλους, σε κάποιο διαφορετικό σώμα.

Ποιο αναλυτικά

-Για τον  Όμηρο  η  ‘ψυχή’ παρουσιάζεται ως κάτι εξαιρετικά πολύτιμο και ευαίσθητο, κάτι που μετά τον θάνατο του σώματος μεταβαίνει στον  Άδη, δηλαδή τον κάτω κόσμο. Εκεί ονομάζεται ‘είδωλο’ επειδή διατηρεί τη μορφή και την προσωπικότητα του εκλιπόντος, αλλά βρίσκεται σε μια εξαιρετικά υποβιβασμένη κατάσταση. Μερικές ψυχές ωστόσο, έχουν την τύχη να πάνε στα Ηλύσια Πεδία, απολαμβάνοντας αθανασία με τους θεούς!

Για τους Ορφικούς η ψυχή είναι ‘πράγμα’ με αυτοτελή υπόσταση μετά τον θάνατο του σώματος , δηλ. αυθυπόστατη και αθάνατη. Επηρεασμένοι μάλλον από τις δοξασίες της Μεσοποταμίας ισχυρίζονταν, πως η ‘ψυχή’ είναι Θεϊκή ως προς την φύση της αλλά φυλακισμένη στο σώμα της, η οποία ελευθερώνεται μετά από τρείς ενάρετες ζωές για να ζήσει αιώνια μετά στα Ηλύσια Πεδία με τους Θεούς.

Περίπου τα ίδια πρέσβευε και ο Πυθαγόρας, ο οποίος έλεγε, πως η ενάρετη ζωή οδηγεί σε ανώτερες μετενσαρκώσεις γι αυτό και απείχε όπως και οι Ορφικοί από το να τρώνε κρέας σ’ ένδειξη σεβασμού προς τους μετενσαρκωμένους.

Ο Εμπεδοκλής μάλιστα, επηρεασμένος από τα ίδια φιλοσοφικά ρεύματα, έλεγε πως ο εξαγνισμός της ψυχής επιτυγχάνεται, μετά από μια περιπλάνηση της στην ‘σπηλιά’ της γης για 30.000 χρόνια και μετά από αλλεπάλληλες μετενσαρκώσεις, ενώ ο ίδιος πίστευε για τον εαυτό του πως υπήρξε θάμνος, πουλί και ψάρι!

ο Σωκράτης, ως γνήσιος φιλόσοφος, παρουσιάζεται να επιθυμεί να πεθάνει το σώμα του, ώστε να απελευθερωθεί η ψυχή του από τα απατηλά ερεθίσματα των υλικών αισθητηρίων κι έτσι, να κατακτήσει την πραγματική γνώση και σοφία. Αν κι έχει αμφιβολίες για το αθάνατο της ψυχής, όπως και πολλοί εκ των συγχρόνων του, διαφωνεί στα περί μετενσάρκωσης, αποδεικνύει ότι επέρχεται αλλοίωση της ψυχής στις συνεχείς εναλλαγές της προσωπικότητας και καταλήγει στο συμπέρασμα, πως η ψυχή είναι αυτή που δίνει ζωή στο σώμα και ο χωρισμός ψυχής και σώματος σημαίνει θάνατος για το σώμα, άρα η ίδια διαθέτει αυτονομία ζωής.

Στο έργο μάλιστα του Πλάτωνα ‘Πολιτεία’ αναφέρεται ότι ο άνθρωπος έχει ψυχή που αποτελείται από τρία μέρη: τον νουν (νόηση), τον θυμόν (συναίσθημα) και το επιθυμητικόν (επιθυμία).

Για τον Αριστοτέλη η ψυχή αντιστοιχεί στις ιδιότητες που έχει ένα ζωντανό ον, είτε πρόκειται για φυτό είτε για ζώο είτε για άνθρωπο. Και όπως οι ιδιότητες ενός αντικειμένου οφείλουν την υπόστασή τους στο ίδιο το αντικείμενο, έτσι και η ψυχή οφείλει την υπόστασή της στο υλικό σώμα. Όταν λοιπόν αυτό πεθαίνει και διαλύεται, η ψυχή του εκμηδενίζεται.

Το ίδιο η με παρόμοιο τρόπο απέκλειαν κάθε  ιδέα περί απόλυτης αθανασίας της ψυχής τόσο οι Στωικοί όπως και οι Επικούρειοι

-Άλλη φιλοσοφική σχολή που εκπροσωπείτο από τους Θαλή και Αναξιμένη, πρέσβευε ότι η ψυχή είναι ‘αέρας η πνεύμα’.

-Κάποιοι ταυτίζουν τον όρο ψυχή  αποκλειστικά και μόνο με τις λειτουργίες της ‘συνείδησης’.

 το εβραϊκό κείμενο

Οι Εβραϊκές γραφές  χρησιμοποιούν διαρκώς τον όρο ‘νέφες’, που αντιστοιχεί στην μεταφρασμένη από τους Εβδομήκοντα  λέξη ‘ψυχή’ δηλώνοντας στην κυριολεξία, ότι έχει ‘πνοή ζωής’. Όμως πολύ ποιο κατατοπιστικό το Εβραϊκό πρότυπο,  εκτός από την λέξη  ‘νέφες’ που σχετίζεται με τις βιολογικές λειτουργίες, για να ξεχωρίσουν το πνεύμα από την πνοή και τον άνθρωπο από τα ζώα, χρησιμοποιούν επί πλέον τις λέξεις ‘ρούαχ’ που σημαίνει το ‘πνεύμα’ κι έχει σχέση με την ηθική καλλιέργεια και την ‘νεσαμάχ’ που σημαίνει ‘πνοή’  και συνδέεται  με τη νόηση.

Η μετάφραση των Εβδομήκοντα

Με την λέξη ‘νέφες’  την οποία ερμηνεύουν ως ‘ψυχή’ περιγράφουν τον άνθρωπο ταυτόχρονα με τρεις διαφορετικούς τρόπους. Ως το ‘άυλο εσωτερικό στοιχείο’ που τ’ ονομάζουν και ‘πνεύμα’, ως το ‘άτομο’ ανεξάρτητα εάν είναι άνθρωπος η ζώο και τέλος ως ‘ζωή’.

Η Αγία Γραφή είναι ξεκάθαρη σε ότι αφορά αυτό το ζήτημα και μόνο σύγχυση δεν προκαλεί σε έναν μελετητή, αλλά παρ’ όλα αυτά πολλοί ισχυρίζονται ότι οι Εβραίοι μόλις στους Ελληνιστικούς χρόνους και επηρεασμένοι από την Ελληνική φιλοσοφική παράδοση, άρχιζαν να διαχωρίζουν  το άυλο στοιχείο από την υλική υπόσταση. Στην περίοδο μάλιστα της Καινής Διαθήκης που είναι και περίοδος όπου άκμαζαν τα Ελληνιστικά βασίλεια βλέπουμε μια τάξη του λαού, οι λεγόμενοι Φαρισαίοι, στους οποίους ήταν προσκολλημένοι και πολλοί απ’ αυτούς που ονομάζοντο ‘Γραμματείς’ και  οι οποίοι ασχολούντο με την κατά γράμμα τήρηση του Μωσαϊκού νόμου, να πιστεύουν στην ανάσταση των νεκρών. Ο Ιώσηπος, αρχαίος Ιουδαίος ιστορικός σε κείμενά του ισχυρίζεται, πως πολλοί εκ των Φαρισαίων πίστευαν και στην μετενσάρκωση.

Αντίθετα οι Σαδδουκαίοι, μια ιερατική αριστοκρατία του Ιουδαϊσμού, που πρωτοστάτησε στην σύλληψη και την σταύρωση του Χριστού και οι οποίοι ήσαν προσκολλημένοι στο τελετουργικό του ναού, αν και δέχονταν τον γραπτό νόμο απέρριπταν κάθε τι που είχε να κάνει με ανάσταση των νεκρών.

 τα χριστιανικά δόγματα

Από την εποχή του Χριστού και στα χρόνια που ακολούθησαν έως και σήμερα, αν κι έχουμε την Καινή Διαθήκη στα χέρια μας μαζί με την Παλαιά Διαθήκη, θα μπορούσαμε να είχαμε ολοκληρωμένη εικόνα, παρ’ όλα αυτά σκοντάφτουμε.

Τα μεγαλύτερα χριστιανικά δόγματα συμφωνούν με την ύπαρξη της ψυχής αλλά με σημαντικές πάλι διαφορές! Αυτές αφορούν, το πώς υπάρχει μετά τον θάνατο και το αν αυτή αποκαθίστανται και πως, σ’ ένα αναδημιουργημένο σύμπαν, όπως υπόσχεται να το κάνει ο ίδιος ο Χριστός.

Ιδιαίτερα σε επίπεδο θρησκευτικών ομάδων, εκεί τα πράγματα διαφοροποιούνται εντελώς, αφού ανάμεσά τους είναι και κάποια, που πιστεύουν στην εκμηδένιση της μετά τον θάνατο του ανθρώπου. ( πχ. Οι Μάρτυρες του Ιεχωβά )

Από fonhbowntos.gr Ιούνιος 2, 2016 Σκεψεις & Σχολια

ΑΦΗΣΤΕ ΜΑΣ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ