Ιερεμίας

Στην Ελληνική μετάφραση των Εβδομήκοντα (0’) το έργο κατατάσσεται μετά το βιβλίο του προφήτη Ησαία, στα Προφητικά Βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, στην υποομάδα «Μεγάλοι Προφήτες». Την ίδια θέση έχει και στην ιουδαϊκή Βίβλο, ανήκει στην ομάδα «Προφήτες» και στην υποομάδα «Μεταγενέστεροι Προφήτες».

Ανάμεσα στο κείμενο των Ο’ και το εβραϊκό υπάρχουν σημαντικές διαφορές τόσο στην έκταση (το κείμενο των Ο’ είναι κατά 12% περίπου συντομότερο από το εβραϊκό) όσο και στην κατάταξη των ενοτήτων.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου υπάρχουν οι λόγοι και οι προφητείες κατά του Ιούδα και της Ιερουσαλήμ.(1,1-25,14) Ακολουθούν οι προφητείες κατά των γειτονικών λαών,(25-,15-38) που διακόπτονται και συνεχίζονται στο τέλος του βιβλίου (κεφ.46-51).Ενδιάμεσα παρεμβάλλονται  βιογραφικά στοιχεία για τον προφήτη (κεφ.26-35) και τα δεινά που αυτός υπέστη.(κεφ.36-44) που επίσης διακόπτονται από ένα παρηγορητικό κείμενο σε ποιητικό λόγο(κεφ.30-31)

Ο προφήτης Ιερεμίας, στη δράση του οποίου αναφέρεται και τους λόγους τους οποίους περιέχει το ομώνυμο βιβλίο, έδρασε στο βασίλειο του Ιούδα, κατά τα τέλη του 7ου και τις αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα. Καταγόταν από ιερατική οικογένεια και κλήθηκε στο προφητικό αξίωμα το 627 π.Χ. σε νεαρή ηλικία. Η εποχή της δράσης του συμπίπτει με την κατάρρευση της ηγεμονίας των Ασσυρίων και την ανάδειξη των Βαβυλωνίων σε κυρίαρχη δύναμη της Μεσοποταμίας αρχικά  και της ευρύτερης περιοχής της Συρίας και της Παλαιστίνης στην συνέχεια. Η εξασθένιση του ασσυριακού ελέγχου στην Παλαιστίνη έδωσε στο βασιλιά Ιωσία τη δυνατότητα να επεκτείνει τα όρια του κράτους του και να προχωρήσει σε θρησκευτική μεταρρύθμιση για την αποκάθαρση της ιουδαϊκής λατρείας από τα ειδωλολατρικά στοιχεία. Η ήττα και ο θάνατος του Ιωσία στην Μεγιδδώ το 609 π.Χ. από τους Αιγυπτίους και η ήττα στη συνέχεια των Αιγυπτίων στη Χαρκεμίς το 605 π.Χ. από τους Βαβυλώνιους είχαν ως συνέπεια να περιέλθει το βασίλειο του Ιούδα υπό βαβυλωνιακό έλεγχο. Οι προσπάθειες του βασιλιά Ιωακίμ για ανεξαρτησία όχι μόνο δεν απέδωσαν, αλλά και έφεραν στη χώρα την καταστροφή.

Οι Βαβυλώνιοι κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ και οδήγησαν το διάδοχο του Ιεχονία και μέρος του πληθυσμού στην αιχμαλωσία  το 597 π.Χ.

Ο νέος βασιλιάς Σεδεκίας ακολούθησε ανάλογη με τους προκατόχους του πολιτική με αποτέλεσμα να προκαλέσει νέα εκστρατεία των Βαβυλωνίων και ολοκληρωτική καταστροφή του βασιλείου του Ιούδα και της Ιερουσαλήμ και νέα αιχμαλωσία του λαού το 587 π.Χ. Ο Ιερεμίας παρέμεινε στη χώρα μέχρι τη δολοφονία του διοικητή Γεδαλία τον οποίο είχαν τοποθετήσει εκεί οι Βαβυλώνιοι και στη συνέχεια κατέφυγε στην Αίγυπτο.

Τα δραματικά γεγονότα της εποχής του προφήτη και η ρευστή πολιτική κατάσταση είχαν ως συνέπεια να γίνει ο προφήτης αντιπαθής στους συγχρόνους του, καθώς ήταν υποχρεωμένος να στρέφεται κατά πάντων. Κατά των βασιλιάδων για την αλόγιστη πολιτική τους, κατά των ιερέων για την τυπολατρία, την κερδοσκοπία και το συγκρητισμό τους, κατά των ψευδοπροφητών για τις απατηλές ελπίδες που καλλιεργούσαν στο λαό, κατά των πλουσίων για την καταδυνάστευση των φτωχών και κατά του λαού για την ηθική κατάπτωση και ειδωλολατρία του.

Η ζωή του κατέστη ένα διαρκές μαρτύριο με συλλήψεις, επιβουλές κατά της ζωής του, φυλακίσεις, απαγορεύσεις επισκέψεων στο ναό, κάψιμο των έργων του. Όλα αυτά γέμισαν με θλίψη τον προφήτη, επηρέασαν βαθύτατα την ψυχολογία του και έκαναν το λόγο του να είναι συνυφασμένος με το θρήνο. ταυτόχρονα όμως ανέδειξαν τον ίδιο σε μια από τις πνευματικότητες προσωπικότητες της Παλαιάς Διαθήκης, ώστε να μην είναι τυχαίο το ότι μερικοί σύγχρονοι του Χριστού θεωρούσαν τον Ιησού έναν άλλο Ιερεμία ( Ματθ.16,14)

Με απειλές, προτροπές και παρακλήσεις προσπαθεί ο προφήτης να πείσει το λαό να επιστρέψει στο Θεό,εναντίον του οποίου με τις πράξεις του έχει επαναστατήσει.

Μη βλέποντας όμως σημάδια αλλαγής, εξαγγέλλει την κρίση του Θεού, η οποία θα εκδηλωθεί με καταστροφή, για την οποία υπεύθυνος δεν θα είναι ο Θεός αλλά ο λαός με τη συμπεριφορά του.

Όργανα της παιδαγωγικής κρίσεως του Θεού θα είναι τα έθνη, που και αυτά με τη σειρά τους θα τιμωρηθούν, γιατί παρεξήγησαν το ρόλο που τους ανέθεσε ο Θεός και έδειξαν εκδικητικότητα απέναντι στο λαό του Ιούδα.

Παρ’ όλα αυτά ο προφήτης βλέπει και πέρα από την καταστροφή. Οραματίζεται την αποκατάσταση του λαού και εξαγγέλλει τη σύναψη μιας νέας διαθήκης, που θα καθορίζει πλέον τη σχέση του Θεού, όχι με το λαό ως σύνολο αλλά με τον καθένα ξεχωριστά και που θα είναι γραμμένη όχι σε πλάκες αλλά στην καρδιά του καθένα.(31,31-34)

Τη σύναψη της νέας αυτής διαθήκης θα επιβεβαιώσει ό ίδιος ο Χριστός κατά το μυστικό δείπνο.(Λουκ. 22,20)

Διάγραμμα περιεχομένου

Το περιεχόμενο του βιβλίου αποτελείται από 52 κεφάλαια:

• 1:1-19: Επιγραφή και κλήση του προφήτη.
• 2:1-25:13: Προφητείες κατά του Ιούδα και της Ιερουσαλήμ.
• 25:14-32:24: Προφητείες κατά των εθνών (Αιλάμ, Αιγύπτου, Βαβυλώνας, Φιλισταίας, Εδώμ, Αμμών, Κηδάρ, Δαμάσκου και Μωάβ).
• 33:1-36:32: Απειλητικοί λόγοι κατά των πολιτικών και θρησκευτικών αρχηγών και των ψευδοπροφητών, η επιστολή του Ιερεμία προς τους αιχμαλώτους και αντίδραση κατ’ αυτής.
• 37:1-40:13: Μεσσιακές προφητείες για τη μελοντική αποκατάσταση του Ισραήλ.
• 41:1-46:18: Προφητεία για τον Σεδεκία, Σεδεκίας και προφήτης Ιερεμίας, άλωση της Ιερουσαλήμ.
• 47:1-51:35: Τα μετά την άλωση γεγονότα της ζωής του προφήτη.
• 52:1-34: Ιστορικό παράρτημα: καταστροφή της Ιερουσαλήμ, απονομή χάριτος στον βασιλιά Ιεχονία από τον βασιλιά της Βαβυλώνας.