Ιωνάς

Το έργο κατατάσσεται στα Προφητικά Βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, στην υποομάδα «Δώδεκα Προφήτες». Ανάλογη θέση κατέχει και στην Εβραϊκή Βίβλο, στην υποομάδα «μεταγενέστεροι Προφήτες» της ομάδας «Προφήτες».

Το βιβλίο «Ιωνάς» διαφοροποιείται από τα υπόλοιπα προφητικά έργα, καθώς δεν συνιστά συλλογή προφητειών αλλά αφήγηση ενός επεισοδίου της ζωής του ομώνυμου προφήτη.

Σύμφωνα με το βιβλίο, ο Ιωνάς αποστέλλεται από το Θεό στη Νινευή για να κηρύξει στους αμαρτωλούς κατοίκους της την επερχόμενη καταστροφή. Ο προφήτης προσπαθεί να αποφύγει την αποστολή του και δραπετεύει με ένα καράβι που ταξίδευε δυτικά. Με θαυματουργική επέμβαση του Θεού ο Ιωνάς φέρει τελικά σε πέρας την αποστολή του, αλλά η απρόσμενη επιτυχία του κηρύγματος του, που προκάλεσε τη μετάνοια των κατοίκων της Νινευή και τη συγχώρησή τους από το Θεό, τον γεμίζει απογοήτευση. Και πάλι με θαυματουργικό τρόπο όμως διδάσκεται ο προφήτης ότι η αγάπη του Θεού δεν περιορίζεται στον Ισραήλ, αλλά επεκτείνεται σε όλους εκείνους που μετανοούν και ζητούν τη θεία βοήθεια.

Αν στον σύγχρονο άνθρωπο αυτή η περί παγκοσμιότητας του Θεού ιδέα φαίνεται αυτονόητη, οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης είχαν μια πολύ ποιο στενή αντίληψη για το Θεό. Έτσι, το βιβλίο προβάλλει ένα ιδιαίτερα επαναστατικό για την εποχή του μήνυμα, σε αντίθεση προς τις κυρίαρχες αντιλήψεις, και μάλιστα της μεταιχμαλωσιακής  Ιουδαϊκής κοινότητας η οποία προσπαθεί να κλειστεί στον εαυτό της ( βλ.εισαγ.στο βιβλίο Έσδρας) ,διακηρύσσει το ενδιαφέρον και την αγάπη του Θεού για όλα τα πλάσματα του και την αλήθεια ότι ο λαός του Ισραήλ, όπως και ο Ιωνάς, κλήθηκε ακριβώς για να απευθύνει το μήνυμα αυτό προς όλους. Όμως το μήνυμα του βιβλίου υπερβαίνει τα στενά ιστορικά όρια της εποχής του. Η περιπέτεια του Ιωνά στην κοιλιά του κήτους διακηρύσσει με το ποιο παραστατικό τρόπο την αλήθεια ότι ο Θεός έχει την δύναμη να ανασύρει τον άνθρωπο από τα βάθη της αμφιβολίας και τα έσχατα όρια της απελπισίας και να τον μετατρέπει σε ζωντανή μαρτυρία της παγκόσμιας αγάπης του. Έτσι δεν είναι τυχαίο το ότι η πρωτοχριστιανική κοινότητα είδε στην περιπέτεια του Ιωνά την προτύπωση της ταφής και της ανάστασης του Ιησού (Ματθ. 12,40) ο οποίος με το παράδειγμα και την διδασκαλία του προσέδωσε στο μήνυμα του βιβλίου την ποιό αναπτυγμένη του μορφή.

Διάγραμμα περιεχομένου

Το περιεχόμενο του βιβλίου αποτελείται από 4 κεφάλαια:

• 1:1-16: Η παρακοή του Ίωνά στην εντολή του Θεού και η τιμωρία του.
• 2:1-11: Ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους και η προσευχή του.
• 3:1-10: Δεύτερη κλήση του Ιωνά, μετάβαση στη Νινευή, κήρυγμα και σωτηρία αυτής.
• 4:1-11: Η λύπη του προφήτη λόγω της σωτηρίας της Νινευή, η διδασκαλία του με το παράδειγμα του θάμνου που ξεραίνεται.