Δανιήλ

Στην Ελληνική μετάφραση των Εβδομήκοντα (0’) το έργο κατατάσσεται συνήθως στο τέλος της Παλαιάς Διαθήκης, στην ομάδα Προφητικά Βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης. Αντίθετα, στην Εβραϊκή Βίβλο δεν συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των προφητικών έργων, αλλά κατατάσσεται στα “Αγιόγραφα”.

Ο προφήτης Δανιήλ, η δράση, οι προφητείες και τα οράματα του οποίου περιέχονται στο ομώνυμο βιβλίο, μεταφέρθηκε σε νεαρή ηλικία ως αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα, όπου εκπαιδεύτηκε στην αυλή του Ναβουχοδονόσορ, για να ενταχθεί αρχικά στο υπηρετικό προσωπικό και να αναλάβει στη συνέχεια καθήκοντα αυλικού αξιωματούχου. Στη Βαβυλώνα παρέμεινε ο Δανιήλ και μετά την κατάληψη της από τους Πέρσες, συνεχίζοντας και υπό το νέο καθεστώς τη λαμπρή σταδιοδρομία του.

Το κείμενο του έργου σώζεται σε τρεις βασικές παραλλαγές: α) Το πρωτότυπο κείμενο, ένα μέρος του οποίου είναι γραμμένο στα εβραϊκά (1,1-2, 8,1-12) και ένα άλλο μέρος στα αραμαϊκά (2,4β-7,28), β) Το κείμενο των Ο’ που συνιστά μάλλον παράφραση στα ελληνικά παρά μετάφραση του έργου και γ) Το κείμενο του Θεοδοτίωνα, μια πιστότερη στο πρωτότυπο ελληνική μετάφραση, που εκπονήθηκε κατά το 2ομ.Χ. αιώνα. Η τελευταία αυτή παραλλαγή αντικατέστησε τελικά το κείμενο των Ο’ στον κανόνα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Τα ελληνικά κείμενα περιέχουν εκτενείς προσθήκες σε πεζό και έμμετρο λόγο.

Το περιεχόμενο του έργου διακρίνεται σε δύο μέρη,

ένα αφηγηματικό (κεφ. 1-6) και ένα προφητικό – αποκαλυπτικό (κεφ. 7-12).

1. 1. Στο αφηγηματικό μέρος περιέχονται βιογραφικά στοιχεία και περιγράφονται οι περιπέτειες του Δανιήλ και των τριών φίλων του, οι οποίοι μεταφέρονται σε νεαρή ηλικία αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα και εκπαιδεύονται στην αυλή του Ναβουχοδονόσορ. Παρά την ανατροφή τους σε ειδωλολατρικό περιβάλλον, παρέμειναν πιστοί στο Θεό και ανυποχώρητοι στην τήρηση του Νόμου και κατορθώνουν έτσι να υπερνικήσουν με θεία βοήθεια όλα τα εμπόδια και τις απειλές κατά της ζωής τους (πυρακτωμένο καμίνι, λάκκος με λιοντάρια, κλπ) Το θείο χάρισμα του Δανιήλ να ερμηνεύει όνειρα του δίνει τη δυνατότητα να ανέλθει σε ανώτατα αξιώματα, αρχικά στη βαβυλωνιακή και αργότερα στην περσική αυλή.
2. Στο δεύτερο μέρος περιέχονται πολυσύνθετα οράματα, τα οποία είδε ο Δανιήλ κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Βαβυλώνα. Στα οράματα αυτά πρωταγωνιστούν τέσσερα θηρία που συμβολίζουν τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής αλλά κ’ εκείνη των εσχάτων ημερών. Περιγράφεται η διαδοχή τους στην κυριαρχία του κόσμου και η συντριβή τους, την οποία θα ακολουθήσει η αιώνια βασιλεία του ”Υιού του Ανθρώπου”.

Τα βιογραφικά τμήματα του βιβλίου (1-6), παρ’ όλο που στοχεύουν στο να δώσουν πληροφορίες για την προσωπικότητα του προφήτη, έχουν διδακτικό χαρακτήρα. Στόχος των αφηγήσεων αυτών είναι να τονίσουν από την μια μεριά ότι η υποχρέωση της υπακοής στον νόμο του Κυρίου δεν εξαρτάται από τις περιστάσεις και από την άλλη  ότι ο Θεός προστατεύει και αναδεικνύει όποιον υπακούει στο νόμο του.

Τονίζοντας ο συγγραφέας την παντοδυναμία και την παρουσία του Θεού στην ιστορία του κόσμου θέλει να παρηγορήσει, αλλά και να ενθαρρύνει το δοκιμαζόμενο λαό, ώστε να προσβλέπει με εμπιστοσύνη στο μέλλον. Η ίδια ιδέα υπόκειται και στα οράματα του προφήτη. Κύριος της ιστορίας είναι ο Θεός, ο οποίος την οδηγεί σύμφωνα με το προαιώνιο σχέδιό του προς την τελική της έκβαση που είναι η εγκαθίδρυση της αιώνιας βασιλείας του. Οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής παρίστανται σαν εύθραυστα κατασκευάσματα που διαδέχονται το ένα το άλλο, για να αντικατασταθούν τελικά από την αιώνια κυριαρχία του ‘Υιού του Ανθρώπου ‘ με την απεριόριστη εξουσία. Τα όσα αναφέρονται στο βιβλίο για τον “Υιό του Ανθρώπου” συμπληρώνουν την εικόνα του αναμενόμενου από τους άλλους προφήτες Μεσσία.

Διάγραμμα περιεχομένου

Το περιεχόμενο του βιβλίου αποτελείται από 12 κεφάλαια:

Α΄ ΜΕΡΟΣ – Ιστορικές διηγήσεις για τη ζωή του Δανιήλ και των τριών παίδων.

• 1:1-21: Εισαγωγή. Ο Δανιήλ και οι τρεις παίδες στην αυλή του αυτοκράτορα, ανάδειξη του προφήτη στο αξίωμα του διοικητή της Βαβυλώνας.
• 2:1-49: Το όνειρο του Ναβουχοδονόσορ και η ερμηνεία του από τον Δανιήλ.
• 3:1-4:3: Η άρνηση του Δανιήλ και των τριών παίδων να προσκυνήσουν την εικόνα του αυτοκράτορα, η διάσωση των παίδων από τη φλεγόμενη κάμινο.
• 4:4-34: Η παραφροσύνη του Ναβουχοδονόσορ, το όνειρο του και η αποκατάσταση της υγείας του με την ερμηνεία του ονείρου από το Δανιήλ.
• 5:1-31: Το συμπόσιο του Βαλτάσαρ, η μυστηριώδης γραφή και η εξήγησή της από τον Δανιήλ.
• 6:1-28: Ο Δανιήλ στο λάκκο των λεόντων και η θαυμαστή διάσωσή του.

Β΄ ΜΕΡΟΣ – Οράματα.

• 7:1-28: Το όραμα των τεσσάρων θηρίων που αναδύονται από τη θάλασσα και η εξήγησή του.
• 8:1-27: Το όραμα του κριού και του μονόκερου τράγου και η εξήγησή του από τον άγγελο Γαβριήλ στον Δανιήλ.
• 9:1-27: Το όραμα των εβδομήκοντα εβδομάδων και η εξήγησή του από τον άγγελο Γαβριήλ.
• 10:1-12:13: Η εμφάνιση του αγγέλου Γαβριήλ στον Δανιήλ και οι αποκαλύψεις για όσα θα συμβούν.