Έξοδος

Η Έξοδος είναι το δεύτερο βιβλίο της Πεντατεύχου, ονομασία που εδόθη από την μετάφραση των εβδομήκοντα  και από το κεντρικό θέμα του την έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο..

Το βιβλίο περιλαμβάνει τέσσερα μέρη, που αναφέρονται στην απελευθέρωση των Ισραηλιτών από τη δουλεία της Αιγύπτου (1,1-15,21), την πορεία τους προς το όρος Σινά (15,22-18,27), τη συνθήκη (διαθήκη) που συνήψε εκεί ο Θεός μαζί τους (19,1-24,18) και την οργάνωση της λατρείας τους. (25,1-40,38)

Η αλλαγή της πολιτικής κατάστασης με την άνοδο του Ραμσή Β’ (1290-1224 Π.Χ.) στο θρόνο της Αιγύπτου, όπου ήταν εγκαταστημένοι οι απόγονοι του Ιακώβ, είχε οδυνηρές γι’ αυτούς συνέπειες, καθώς μετατράπηκαν σε δούλους των Αιγυπτίων. Από τη δεινή θέση τους, τους απάλλαξε ο Μωϋσής, ο οποίος τους οδήγησε έξω από την Αίγυπτο, στην έρημο του Σινά. Εκεί, μέσα από μια μεγαλειώδη φανέρωση της δόξας Του, ο Θεός συνήψε συνθήκη (διαθήκη) με το λαό Του και του έδωσε τους νόμους Του, που θα ρυθμίζουν την ηθική, κοινωνική και θρησκευτική ζωή του.

Τόσο η έξοδος από την Αίγυπτο όσο και τα γεγονότα που ακολούθησαν κατανοήθηκαν από τους Ισραηλίτες ως συνέπεια της σωτηριώδους επεμβάσεως του Θεού. Με τη διαθήκη που συνομολογείται στο Σινά καθορίζεται η ειδική σχέση με την οποία συνδέεται ο Θεός με το λαό του. Ο Θεός εξέλεξε τον Ισραήλ ως λαό του, ως δική του “περιουσία”, τον απελευθέρωσε από την αιγυπτιακή σκλαβιά, τον προστάτευσε κατά την πορεία του στην έρημο και θα του χαρίσει χώρα. Ο Ισραήλ από την πλευρά του οφείλει να ανταποκριθεί στα όσα έκανε ο Θεός γι’ αυτόν με μια ανάλογη συμπεριφορά, η οποία καθορίζεται από το νόμο της διαθήκης (το γνωστότερο τμήμα του αποτελεί ο Δεκάλογος) και ανάλογη προσφορά λατρείας στο Θεό. Η σχέση αυτή δεν είναι βέβαια αδιατάρακτη. Οι Ισραηλίτες αθετούν από την πρώτη στιγμή τους όρους της διαθήκης, όπως έκανε με τη λατρεία του χρυσού μόσχου. Παρόλα αυτά όμως ο Θεός παραμένει πιστός σ’ αυτήν, τους συγχωρεί και την ανανεώνει.

Διάγραμμα περιεχομένου

Το περιεχόμενο του βιβλίου αποτελείται από 40 κεφάλαια και περιλαμβάνει τέσσερα μέρη

Α΄ ΜΕΡΟΣ –Τα προ της εξόδου γεγονότα και η απελευθέρωση τους (1:1-12:26).

Τα κατά των Ισραηλιτών μέτρα του νέου Φαραώ. (1:1-1:22)

Διάσωση, ανατροφή, φυγή στη Μαδιάμ και κλήση του Μωυσή. (2:1-4:17)

Μωυσής και Ααρών στον Φαραώ. (4:18-7:13)

Οι δέκα πληγές της Αιγύπτου, προετοιμασία για την αναχώρηση. (7:14-12:36)

Β΄ ΜΕΡΟΣ – Η έξοδος και η πορεία τους προς το όρος Σινά  μέχρι το νόμο(12:37-18:27).

Αναχώρηση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο, διάβαση της ερυθράς θάλασσας και επινίκιος ύμνος του Μωυσή. (12:37-15:21)

Θαυμαστή διατροφή των Ισραηλιτών στην έρημο (15:22-17:7)

Η κατά των Αμαληκιτών νίκη, διορισμός Κριτών. (17:8-18:27)

Γ΄ ΜΕΡΟΣ –  Η  Διαθήκη που συνήψε ο Θεός  με τους Ισραηλίτες στο όρος Σινά (19:1-24:18).

Η φανέρωση της δόξης του Θεού και ο Δεκάλογος. (19:1-20:26)

Διάφορες θρησκευτικές, ηθικές και κοινωνικές διατάξεις (21:1-24:18)

Δ’ ΜΕΡΟΣ – Η οργάνωση της Λατρείας.

Επικύρωση της διαθήκης, διατάξεις περί λατρείας, λατρευτικών σκευών, αμφιέσεων ιερέων, θυσιών, θυμιάματος και Σαββάτου. (25:1-31:18)

Αποστασία των Ισραηλιτών, ανανέωση της διαθήκης και λοιπές λατρευτικές διατάξεις και εισφορές προς κατασκευή της σκηνής του Μαρτυρίου, σκευών και εξαρτημάτων αυτής. (32:1-40:38)