Μέρος 2ο: Ποιον αποκαλούμε διωκόμενο χριστιανό

Σήμερα, οι διώξεις δεν έχουν πάντοτε φωτιά και σπαθί. Συχνά έχουν χλευασμό, περιθωριοποίηση, σιωπηλή απαξίωση και αποκλεισμούς. Δεν αφαιρούν τη ζωή, αφαιρούν την φωνή. Δεν ζητούν άρνηση με αίμα, ζητούν σιωπή, προσαρμογή, εσωτερική παραίτηση.

1. Το νόημα των διώξεων στον σύγχρονο κόσμο

Τι είναι λοιπόν η πίστη; Σύστημα η ζωή;

Η Αγία Γραφή είχε προειδοποιήσει ότι στους έσχατους καιρούς η απειλή δεν θα είναι μόνο εξωτερική αλλά εσωτερική και θεσμική: «έχοντες μεν μορφήν ευσεβείας, ηρνημένοι δε την δύναμιν αυτής. (Β΄ Τιμ.3:5)

Δηλαδή: Πίστη ως σχήμα, ηθική χωρίς μετάνοια, λόγος χωρίς σταυρό. Όπου η πίστη γίνεται σύστημα, σκληραίνει. Αυτοπροστατεύεται. Φοβάται το κόστος. Όπου όμως η πίστη είναι ζωή, αντέχει…Γιατί δεν στηρίζεται στην αποδοχή αλλά στην αλήθεια.

Ο ίδιος ο Χριστός περιέγραψε αυτή τη μορφή “ήπιας” δίωξης: «Μακάριοι είσθε, όταν σας ονειδίσωσι και διώξωσι και είπωσιν εναντίον σας πάντα κακόν λόγον ψευδόμενοι ένεκεν εμού…Χαίρετε και αγαλλιάσθε,..» (Ματθ.5:11–12)

Και αλλού: «Εάν ο κόσμος σας μισή, εξεύρετε ότι εμέ πρότερον υμών εμίσησεν.» (Ιωάν.15:18)

Η σύγχρονη δίωξη δεν επιδιώκει απαραίτητα μάρτυρες…Επιδιώκει ακίνδυνους πιστούς.

Όμως εκεί όπου η πίστη παραμένει ζωντανή, ακόμη και χωρίς αίμα, παραμένει μαρτυρία. Γιατί — όπως ειπώθηκε στο 1^ο Μέρος —η αλήθεια δεν επιβιώνει επειδή προστατεύεται, αλλά επειδή κατοικεί σε καρδιές ελεύθερες.

2.Όταν η πίστη παύει να ενοχλεί

Η Εκκλησία δεν κινδύνευσε περισσότερο όταν διώχθηκε αλλά όταν έπαψε να ενοχλεί.

Οι διώξεις, σε κάθε εποχή, φανέρωναν ποιοι μένουν και ποιοι φεύγουν. Η απουσία διώξεων όμως μπορεί να κρύβει κάτι βαθύτερο: ‘Οχι νίκη της πίστης αλλά συμβιβασμό της.

Ο Χριστός δεν υποσχέθηκε αποδοχή. Υποσχέθηκε μαρτυρία: «Εάν ήσθε εκ του κόσμου, ο κόσμος ήθελεν αγαπά το ιδικόν του· επειδή όμως δεν είσθε εκ του κόσμου, αλλ’ εγώ σας εξέλεξα εκ του κόσμου, διά τούτο σας μισεί ο κόσμος». (Ιωαν.15:19)

Όταν λοιπόν ο κόσμος παύει να αντιδρά, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι αγίασε, μπορεί να σημαίνει ότι δεν ενοχλείται πια. Η Γραφή το λέει χωρίς περιστροφές:«Ουαί εις εσάς, όταν πάντες οι άνθρωποι σας ευφημήσωσι· διότι ούτως έπραττον εις τους ψευδοπροφήτας οι πατέρες αυτών». (Λουκ.6:26)

Όχι επειδή η καλή μαρτυρία είναι κακή αλλά επειδή η «καθολική αποδοχή» συχνά προϋποθέτει την αφαίρεση του σταυρού από το μήνυμα. Εκεί γεννιέται η μεγάλη πλάνη: Όχι η βίαιη άρνηση της πίστης αλλά η ακίνδυνη εκδοχή της. Πίστη χωρίς ρήξη. Αλήθεια χωρίς κόστος. Χριστιανισμός χωρίς σταυρό.

Κι όμως, ο απόστολος Παύλος προειδοποιεί: «Και πάντες δε οι θέλοντες να ζώσιν ευσεβώς εν Χριστώ Ιησού θέλουσι διωχθή». (Β΄Τιμ.3:12)

Όχι ως απειλή, αλλά ως κριτήριο. Η μαρτυρία που δεν προκαλεί καμία αντίδραση, ίσως δεν είναι πια μαρτυρία αλλά «προσαρμογή».

Η Εκκλησία δεν καλείται να επιδιώκει τον διωγμό αλλά ούτε και να τον αποφεύγει με τίμημα την αλήθεια. Καλείται να μένει πιστή, είτε αυτό οδηγεί σε σταυρό, είτε σε σιωπηλή απομόνωση…Τελικά, η αλήθεια δεν χάνεται όταν πολεμιέται…Χάνεται όταν «παύει να ενοχλεί».

3.Η τελική μορφή της πλάνης: Πίστη χωρίς ελευθερία

Η ιστορία δείχνει ότι η πίστη άλλοτε πολεμήθηκε με βία κι άλλοτε «απονευρώθηκε χωρίς σύγκρουση». Στο τέλος όμως, η Γραφή μαρτυρεί κάτι πιο ριζικό: ‘Οχι απλώς δίωξη αλλά «κατάργηση της ελευθερίας της συνείδησης».

Η εσχατολογική πλάνη «δεν στηρίζεται στο μίσος προς τον Χριστό αλλά στην υποκατάστασή Του.

Η Αποκάλυψη δεν περιγράφει έναν κόσμο όπου όλοι μισούν τη θρησκεία αλλά έναν κόσμο όπου η λατρεία ανακατευθύνεται, η υπακοή επιβάλλεται και η πίστη μετριέται με συμμόρφωση.«Και έκαμνε πάντας…να λάβωσι χάραγμα επί της χειρός αυτών της δεξιάς ή επί των μετώπων αυτών, και να μη δύναται μηδείς να αγοράση ή να πωλήση, ειμή ο έχων το χάραγμα, ή το όνομα του θηρίου ή τον αριθμόν του ονόματος αυτού.» (Αποκ.13:16–17)

Εδώ δεν έχουμε απλώς διωγμό…Έχουμε αντικατάσταση της ελευθερίας με ασφάλεια. Η πίστη παύει να είναι επιλογή και γίνεται όρος συμμετοχής στον κόσμο. Αυτό είναι το ακριβώς αντίθετο από το κάλεσμα του Χριστού:« Εάν τις θέλη να έλθη οπίσω μου…» (Ματθ.16:24)

 Στο τέλος της ιστορίας, η σύγκρουση δεν θα είναι πρωτίστως αιματηρή αλλά υπαρξιακή: Θα μπορείς να ζήσεις αλλά όχι να ομολογήσεις ελεύθερα…Κι εδώ αποκαλύπτεται το βαθύτερο νόημα των διώξεων μέσα στους αιώνες: Ήταν προεικονίσεις, όχι το τελικό σχήμα.

Η τελική δοκιμασία δεν είναι «θα πεθάνεις για την πίστη σου» αλλά «θα ζήσεις χωρίς αυτήν»

Επίλογος Κεφαλαίου Β΄(Από τη σιωπηλή δίωξη στην τελική πλάνη)

Η Αγία Γραφή δεν ορίζει την πίστη ως θρησκευτικό σύστημα, κοινωνική ταυτότητα ή ηθικό πλαίσιο αποδεκτό από τον κόσμο. Ο απόστολος Παύλος δίνει έναν ορισμό που αποκαλύπτει και το μέτρο της αληθινής μαρτυρίας αλλά και το βάθος της τελικής δοκιμασίας: «Πίστις δε είναι ελπιζομένων πεποίθησις, βεβαίωση πραγμάτων μη βλεπομένων.» (Εβρ.11:1)

Η πίστη, λοιπόν, δεν στηρίζεται σε ό,τι φαίνεται, δεν επιβεβαιώνεται από πλειοψηφίες, ούτε αντλεί τη δύναμή της από θεσμούς, προστασία ή αποδοχή. Είναι εσωτερική βεβαιότητα, ελεύθερη επιλογή, σχέση που αντέχει ακόμη κι όταν αφαιρείται η φωνή, ακόμη κι όταν η ομολογία δεν ανταμείβεται αλλά κοστίζει.

Στους έσχατους καιρούς, η πίστη δεν απειλείται μόνο από τη βία αλλά από την απώλεια της ελευθερίας της.

Όταν η ομολογία παύει να κοστίζει, όταν η αλήθεια δεν ενοχλεί, όταν η πίστη χωρά παντού αρκεί να μη διαταράσσει τίποτα, τότε ο κίνδυνος δεν είναι ο διωγμός αλλά η «σιωπηλή αντικατάσταση». Η τελική δοκιμασία δεν θα είναι απλώς αν ο άνθρωπος θα πεθάνει για τον Χριστό αλλά αν θα ζήσει χωρίς Αυτόν, παραδίδοντας ελεύθερα τη συνείδησή του στ’ όνομα της ασφάλειας, της αποδοχής ή της επιβίωσης. Εκεί όπου η πίστη μετατρέπεται σε συμμόρφωση και η ελευθερία σε όρο συμμετοχής, η μαρτυρία χάνεται, όχι επειδή πολεμήθηκε αλλά επειδή έπαψε να στηρίζεται στα «μη βλεπόμενα»…Είναι όμως και τα πρόσωπα εκείνα που αρνούνται να αφαιρέσουν τον σταυρό από την αλήθεια. Όχι επειδή επιδιώκουν τον διωγμό αλλά επειδή αρνούνται να ζήσουν χωρίς την πίστη που είναι ελευθερία, βεβαιότητα και ζωή.

Υστερόγραφο

Η αναφορά στην Εκκλησία στο παρόν κεφάλαιο δεν αφορά κάποια συγκεκριμένη ομολογία, θεσμό ή ιστορική δομή. Αφορά την Εκκλησία όπως την περιγράφει η Αγία Γραφή: Το σώμα εκείνων που ζουν την πίστη ως ελεύθερη σχέση και όχι ως σύστημα, ως εσωτερική πεποίθηση και όχι ως κοινωνική συμμόρφωση.

Εκκλησία είναι εκεί όπου η πίστη παραμένει «βεβαίωσις πραγμάτων μη βλεπομένων», όπου η αλήθεια δεν προσαρμόζεται για να γίνει ακίνδυνη και όπου η συνείδηση δεν εκχωρείται, ακόμη κι όταν η ομολογία κοστίζει.

Γιάννης Μαστοράκος