Μέρος 11ο : Η Ευρώπη των μεταβάσεων και των συγκρούσεων(6ος–9ος αιών)
Η μεσαιωνική Ευρώπη παρουσιάζεται συχνά ως ενιαία «χριστιανική ήπειρος». Η πραγματικότητα όμως υπήρξε πολύ πιο σύνθετη και σε πολλές περιοχές βαθιά βίαιη για τους πρώτους χριστιανούς. Ιδίως κατά τους πρώτους αιώνες μετά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η Ευρώπη ήταν ένα μωσαϊκό λαών, θρησκειών και εξουσιών.
Ο Χριστιανισμός δεν είχε παντού ριζώσει και όπου επιχειρούσε να ριζώσει, συναντούσε σκληρή αντίσταση.
Παγανιστικοί ηγεμόνες και διωγμοί χριστιανών
Σε πολλές Κελτο-γερμανικές περιοχές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, οι τοπικοί άρχοντες παρέμεναν πιστοί στις παλαιές θεότητες.
Η αποδοχή του Χριστιανισμού θεωρούνταν προδοσία των προγονικών θεών, απειλή για την πολιτική συνοχή, ξένη επιβολή ρωμαϊκής ή φραγκικής επιρροής.
Έτσι, χριστιανοί ιεραπόστολοι και τοπικές κοινότητες έγιναν στόχος στοχευμένης βίας.
Οι Λομβαρδοί (6ος–7ος αιώνας)
Οι Λομβαρδοί, πριν τον πλήρη εκχριστιανισμό τους, εισέβαλαν στην Ιταλία (568 μ.Χ.) και κατέστρεψαν μοναστήρια, σκότωσαν μοναχούς και ιερείς, λεηλάτησαν εκκλησιαστικά κέντρα.
Ο ιστορικός Παύλος ο Διάκονος (Historia Langobardorum) περιγράφει την καταστροφή μοναστικών κοινοτήτων ως μέρος της πολεμικής τους τακτικής, όχι μόνο για πλούτη αλλά και για εκφοβισμό.
Ιδιαίτερα επλήγησαν μοναστήρια της Βόρειας Ιταλίας και απομονωμένες κοινότητες χωρίς στρατιωτική προστασία.
Οι Άβαροι (6ος–7ος αιώνας)
Οι Άβαροι, νομαδικός παγανιστικός λαός των Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης, με προέλευση από την Ασία, επιδόθηκαν σε επιδρομές που κατέστρεφαν εκκλησίες και μοναστήρια, σκότωναν ή αιχμαλώτιζαν ιερείς, διέλυαν χριστιανικούς οικισμούς.
Βυζαντινές πηγές, (Θεοφύλακτος Σιμοκάττης) αναφέρουν ότι οι Άβαροι θεωρούσαν τους κληρικούς «άχρηστους» και τους εκτελούσαν πρώτους, ώστε να διαλυθεί η κοινότητα.
Κελτικές περιοχές – Βρετανία και Ιρλανδία
Ακόμη και σε περιοχές με πρώιμη χριστιανική παρουσία, όπως η Ιρλανδία και η Βρετανία, οι τοπικές φυλετικές συγκρούσεις οδήγησαν σε επιθέσεις σε μοναστήρια, δολοφονίες μοναχών, καταστροφή σχολών γραμμάτων.
Τα μοναστήρια δεν ήταν μόνο θρησκευτικά κέντρα, ήταν φορείς παιδείας και μνήμης…Γι’ αυτό στοχοποιήθηκαν.
Η Ισπανία πριν τον εκχριστιανισμό των Βησιγότθων
Οι Βησιγότθοι, πριν την αποδοχή του Καθολικού Χριστιανισμού (589 μ.Χ.), ήταν Αρειανοί και συχνά εχθρικοί προς τους ορθόδοξους και καθολικούς χριστιανούς.
Καταγράφονται διώξεις επισκόπων, κατασχέσεις εκκλησιαστικής περιουσίας, σφαγές ή εξορίες χριστιανικών κοινοτήτων που αρνούνταν την αρειανική πίστη.
Ο Ισίδωρος της Σεβίλλης αναφέρει περιόδους έντονης καταπίεσης, όπου η πίστη ταυτιζόταν με πολιτική απειθαρχία.
Αυτές οι διώξεις είναι συχνά «αόρατες» στην ιστορία, διότι ήταν τοπικές κι όχι αυτοκρατορικές, δεν άφησαν μνημειακά αρχεία, καταγράφηκαν κυρίως σε χρονικά μοναστηριών, επισκιάστηκαν από μεταγενέστερες μεγάλες συγκρούσεις…Κι όμως, για τις τοπικές κοινότητες, ήταν υπαρξιακές.
Για το τέλος
Η Ευρώπη δεν έγινε χριστιανική με μία πράξη ούτε με ένα διάταγμα. Έγινε μέσα από τοπικές συγκρούσεις, αργές μεταβάσεις και αίμα ξεχασμένων μαρτύρων.
Πολύ πριν οι καθεδρικοί υψωθούν στις πόλεις, υπήρξαν μοναχοί που θάφτηκαν χωρίς όνομα, κοινότητες που διαλύθηκαν χωρίς μνήμη και ιερείς που σκοτώθηκαν επειδή στάθηκαν σε λάθος τόπο, τη λάθος στιγμή.
Αυτές οι διώξεις δεν άλλαξαν τον χάρτη της Ευρώπης…Άλλαξαν όμως την ψυχή της.
Γιάννης Μαστοράκος