Μέρος 15ο: Η εσχατολογία στην υπηρεσία του Ευαγγελίου

Η Εκκλησία, σε όλη την ιστορική της πορεία, δεν είχε ποτέ απόλυτη ομοφωνία ως προς τις λεπτομέρειες των εσχάτων γεγονότων. Διαφορετικές προσεγγίσεις για τη «μεγάλη θλίψη» συνυπήρξαν και συνυπάρχουν εντός του ίδιου σώματος, καθώς άλλοι πιστεύουν ότι η Εκκλησία θα περάσει από την σκληρή δοκιμασία κι άλλοι ότι θα φυλαχθεί από αυτήν.

Επειδή η Εκκλησία καλείται να μένει ενωμένη σε «έναν Κύριο, μία πίστη, μία ελπίδα», γεννιούνται αμέσως δυο ερωτήματα:

1. Οι δυο αυτές διαφορετικές εσχατολογικές «σχολές», ακυρώνουν την κοινή πίστη η όχι;
2. Η σωστή πρόβλεψη των εσχατολογικών γεγονότων είναι για την σωτηρία λεπτομέρεια η ένα από τα ουσιώδες της κοινής πίστεώς μας;

Οι δύο εσχατολογικές προσεγγίσεις εντός του ίδιου σώματος

 1. Πως έβλεπαν οι Πατέρες τη «μεγάλη θλίψη»

Οι περισσότεροι Πατέρες της Εκκλησίας θεωρούσαν ότι η Εκκλησία θα περάσει μέσα από τη μεγάλη θλίψη την οποία όμως δεν αντιμετώπιζαν ως «τεχνικό εσχατολογικό σχήμα» αλλά ως «κορύφωση των διωγμών», «τελική αποκάλυψη της πλάνης», και «ώρα μαρτυρίας της Εκκλησίας», ακολουθώντας τον δρόμο του Χριστού: Σταυρός και κατόπιν Δόξα.

Για αυτούς, η Εκκλησία δεν αφαιρείται από την ιστορία πριν τη δοκιμασία αλλά δοξάζεται μέσα από αυτήν.

Η βασική τους αφετηρία ήταν τα λόγια του ίδιου του Χριστού: «Τότε θέλουσι σας παραδώσει εις θλίψιν…» (Ματθ.24:9) Δεν υπήρχε στους πρώτους αιώνες η ιδέα μιας γενικής απαλλαγής της Εκκλησίας από τον διωγμό.

Ενδεικτικές πατερικές φωνές.

Ειρηναίος Λυώνος. Ο Ειρηναίος θεωρεί αυτονόητο ότι ο Αντίχριστος θα διώξει τους πιστούς και ότι η Εκκλησία θα κληθεί να «μαρτυρήσει μέχρι τέλους». Δεν συζητά «αν» θα περάσει από τη θλίψη, αλλά «πώς θα σταθεί μέσα σε αυτήν».

Ιππόλυτος Ρώμης: Μιλά ξεκάθαρα για καθολικό διωγμό, παγκόσμια πλάνη και δοκιμασία των πιστών από τον Αντίχριστο.

Για τον Ιππόλυτο, η Εκκλησία δεν κρύβεται, δεν διαφεύγει αλλά νικά διά της υπομονής και του μαρτυρίου.

Ο Κύριλλος Ιεροσολύμων προειδοποιεί τους κατηχούμενους, να μην πλανηθούν από τον ψευδομεσσία, να είναι έτοιμοι για διωγμό και να κρατήσουν την πίστη ακόμη κι αν αυτό κοστίσει τη ζωή τους. Η θλίψη για τον Κύριλλο, είναι «πνευματικό κριτήριο», όχι θεολογική θεωρία.

Οι Πατέρες πίστευαν ότι η Εκκλησία θα περάσει από τη θλίψη διότι:

α) Η Εκκλησία ακολουθεί τον δρόμο του Χριστού

Ο Χριστός «δοξάστηκε δια του Σταυρού», όχι με αποφυγή του πάθους…Άρα και το Σώμα Του δεν περίμενε «άλλη οδό».

β) Η Εκκλησία γεννήθηκε μέσα στους διωγμούς

Οι πρώτοι χριστιανοί δεν «μπορούσαν να φανταστούν Εκκλησία χωρίς διωγμό».

Η «μεγάλη θλίψη» ήταν, για αυτούς, «συνέχεια και κορύφωση», όχι εξαίρεση.

γ) Η μαρτυρία είναι συστατικό της ταυτότητας

Η λέξη «μάρτυρας» δεν είναι μεταφορά…Για τους Πατέρες, «Εκκλησία χωρίς μαρτυρία δεν νοείται».

Τι ΔΕΝ έκαναν οι Πατέρες

Οι Πατέρες «δεν έκαναν την θλίψη κριτήριο σωτηρίας», «δεν καταδίκαζαν όποιον σκεφτόταν διαφορετικά», δεν είχαν «ενιαίο σενάριο γεγονότων».

Αυτό που τους ενδιέφερε «δεν ήταν πότε θα συμβεί κάτι αλλά αν ο πιστός θα μείνει εν Χριστώ ό,τι κι αν συμβεί».

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερμηνεύοντας το «οὐχ ὑμῶν ἐστὶ γνῶναι χρόνους ἢ καιρούς» (Πραξ.1:7), τονίζει ότι η άγνοια των εσχάτων χρόνων δεν αποτελεί έλλειψη γνώσης αλλά παιδαγωγία του Θεού. Ο Θεός αποκρύπτει το χρονοδιάγραμμα, ώστε οι πιστοί να μη ραθυμήσουν αλλά να ζουν σε διαρκή εγρήγορση, μετάνοια και πιστότητα. Για τον Χρυσόστομο, το κέντρο της χριστιανικής ζωής δεν είναι η πρόβλεψη του τέλους αλλά η ετοιμότητα της καρδιάς.

Συμπέρασμα

Η πατερική αντίληψη για τη μεγάλη θλίψη, δεν εμφανίζεται ως ξεχωριστή “σχολή” αλλά αναδύεται οργανικά μέσα από την εμπειρία των διωγμών των πρώτων αιώνων. Οι Πατέρες της Εκκλησίας, ζώντας σε περιβάλλον συνεχούς απειλής και μαρτυρίου, αντιλαμβάνονταν τη θλίψη ως συστατικό στοιχείο της εκκλησιαστικής ζωής και όχι ως εξαίρεση από αυτήν. Η προσδοκία μιας τελικής δοκιμασίας δεν ερμηνευόταν ως «απαλλαγή» της Εκκλησίας από την ιστορία αλλά ως «κορύφωση» της ήδη βιωμένης σύγκρουσης ανάμεσα στο Ευαγγέλιο και την κοσμική εξουσία. θεωρούσαν αυτονόητο ότι η Εκκλησία θα κληθεί να σταθεί μέσα στην τελική δοκιμασία, όχι με στόχο την επιβίωση, αλλά τη μαρτυρία και τη διαφύλαξη της πίστης.

Για την πατερική συνείδηση, το κεντρικό ερώτημα δεν ήταν αν η Εκκλησία θα περάσει από τη θλίψη, αλλά πώς θα σταθεί μέσα σε αυτήν. Η εσχατολογία τους ήταν πρωτίστως εκκλησιολογική— δηλαδή αφορούσε τη ζωή, τη μαρτυρία και την πιστότητα της Εκκλησίας μέσα στην ιστορία — και μαρτυρική, όχι διαφυγής και πάντοτε υποταγμένη στο Ευαγγέλιο του Σταυρού και της Αναστάσεως.

2. Η σύγχρονη προ-θλιπτική προσέγγιση

Η λεγόμενη προ-θλιπτική αρπαγή, (η άποψη ότι η Εκκλησία αρπάζεται πριν από τη Μεγάλη Θλίψη) δεν απαντά στους Πατέρες της Εκκλησίας, ούτε στη μεσαιωνική ή μεταρρυθμιστική θεολογία. Πρόκειται για νεότερη ερμηνευτική που εμφανίζεται για πρώτη φορά οργανωμένα τον 19ο αιώνα σε συγκεκριμένο ιστορικό και εκκλησιαστικό περιβάλλον.

Ποιοι ήταν οι αρχικοί εκφραστές της προ-θλιπτικής άποψης

John Nelson Darby (1800–1882) Ο πρώτος και θεμελιωτής της προ-θλιπτικής άποψης.

Αγγλικανός κληρικός που αποχώρησε και ίδρυσε τους «Αδελφούς του Πλύμουθ». Ανέπτυξε το «διαχωρισμό Ισραήλ και Εκκλησίας» ως δύο τελείως διαφορετικά σχέδια του Θεού. Δίδαξε ότι η «Εκκλησία δεν ανήκει στη Μεγάλη Θλίψη», «η Θλίψη αφορά τον κόσμο και το Ισραήλ», «η Εκκλησία αρπάζεται μυστικά πριν αρχίσει».

Ο Darby δεν στηρίζεται σε πατερική παράδοση αλλά σε συστηματική, καινοφανή ερμηνεία της Αποκάλυψης και του Δανιήλ. Δηλαδή, δεν ακολούθησε τον τρόπο που η Εκκλησία καταλάβαινε τις προφητείες επί αιώνες αλλά δημιούργησε ένα νέο σχήμα, εκκλησία,-> Αρπαγή,-> θλίψη,-> επιστροφή του Χριστού, διαβάζοντας μόνος του τα κείμενα σαν πρόγραμμα μελλοντικών γεγονότων. Μια ιδιωτική ερμηνεία η οποία με τον καιρό υιοθετήθηκε από πάστορες, κήρυκες και θεολόγους της ευαγγελικής παράδοσης, απλούς αλλά μορφωμένους πιστούς, ιεραποστόλους κι εκδότες.

Plymouth Brethren: Το κίνημα μέσω του οποίου διαδόθηκε αρχικά η διδασκαλία. Έδωσε έμφαση στην κυριολεκτική ερμηνεία της προφητείας και στην διάκριση «επουράνιας Εκκλησίας» και «επίγειου Ισραήλ». Από εδώ η άποψη άρχισε να εξάγεται εκτός Αγγλίας

Cyrus Ingerson Scofield (1843–1921) Ο άνθρωπος που έκανε την προ-θλιπτική άποψη παγκόσμια.

Εξέδωσε την “Scofield Reference Bible” (1909). «Οι σημειώσεις της Βίβλου»: Αυτές ενσωμάτωσαν πλήρως τη θεολογία Darby, παρουσιάστηκαν ως σχεδόν «αυτονόητη» ερμηνεία ΚΑΙ διαδόθηκε μαζικά σε ΗΠΑ, ευαγγελικές εκκλησίες, ιεραποστολικά κινήματα. Από εδώ και μετά, η προ-θλιπτική άποψη δεν εμφανίζεται ως θεωρία αλλά σε πολλούς κύκλους ως κανονικό δόγμα.

Πότε εδραιώνεται ιστορικά (Συνοπτικά)

1830–1850: Διαμόρφωση (Darby)

1850–1900: Διάδοση μέσω συνεδρίων προφητείας. Η προ-θλιπτική άποψη διαδόθηκε όχι μέσω της εκκλησιαστικής παράδοσης ή Συνόδων, αλλά μέσα από ιδιωτικά συνέδρια προφητείας, όπου διδασκόταν ως νέο ερμηνευτικό σχήμα των εσχάτων.

1909 και εξής: Καθιέρωση μέσω Scofield Bible

20ός αιώνας: Υιοθέτηση από αμερικανικό ευαγγελισμό, θεολογικά σεμινάρια, σύγχρονη αποκαλυπτική κουλτούρα

Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι οι ερμηνευτές της λεγόμενης «προ-θλιπτικής αρπαγής» (pre-tribulation view)  υποστηρίζουν ότι η μεγάλη θλίψη «δεν αφορά την Εκκλησία» αλλά αποτελεί περίοδο «θείας κρίσης για τον κόσμο» και «ειδικής δοκιμασίας του Ισραήλ». Κατά την άποψη αυτή, η Εκκλησία έχει ήδη «αρπαχθεί» για να συναντήσει τον Χριστό, πριν από την εκδήλωση της παγκόσμιας οργής.

Η θλίψη, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, «δεν αποτελεί συνέχεια των διωγμών της Εκκλησίας» αλλά μια ποιοτικά διαφορετική περίοδο, όπου κυριαρχεί η οργή του Θεού και όχι απλώς η ανθρώπινη εχθρότητα.

Τα βασικά εδάφια στα οποία στηρίζονται

α) Η Εκκλησία δεν προορίζεται για οργή: «Διότι ο Θεός δεν ώρισεν ημάς εις οργήν, αλλά εις απόκτησιν σωτηρίας διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.» (Α΄ Θεσ.5:9) Η σχολή αυτή ταυτίζει τη «μεγάλη θλίψη» με την εκχυνόμενη οργή του Θεού (Αποκ.6–18) και συμπεραίνει ότι η Εκκλησία δεν μπορεί να βρίσκεται μέσα σε αυτήν.

β) Η υπόσχεση της «διαφύλαξης εκ της ώρας»: «Θέλω σε φυλάξει εκ της ώρας του πειρασμού, της μελλούσης να έλθη επί της οικουμένης όλης.» (Αποκ.3:10) Τονίζουν: όχι απλώς «μέσα στην ώρα» αλλά «εκ της ώρας» (έξω από την περίοδο).

γ) Η αρπαγή ως διακριτό γεγονός: «Θέλομεν αρπαχθή μετ’ αυτών εν νεφέλαις εις απάντησιν του Κυρίου εις τον αέρα.» (Α΄ Θεσ.4:16–17) Η αρπαγή παρουσιάζεται χωρίς αναφορά κρίσης, χωρίς σημεία οργής, χωρίς παγκόσμιο διωγμό.

δ) Η απουσία της Εκκλησίας στα κεφάλαια της θλίψης:

Οι αναλυτές παρατηρούν ότι: από την Αποκάλυψη κεφ. 6 έως 18, ο όρος «Εκκλησία» δεν εμφανίζεται. Συμπεραίνουν ότι: Η Εκκλησία «δεν βρίσκεται πλέον επί γης», ενώ η αφήγηση στρέφεται σε: «έθνη», «Ισραήλ», «μάρτυρες» και «αγίους διαφορετικής περιγραφής».

ε) Η θλίψη ως «καιρός του Ιακώβ»: «Διότι εκείνη η ημέρα είναι μεγάλη… είναι καιρός θλίψεως του Ιακώβ.» (Ιερ.30:7)

Κατά την άποψη αυτή: Η μεγάλη θλίψη αφορά «πρωτίστως τον Ισραήλ», ενώ η Εκκλησία έχει διαφορετική οικονομία.

Τι ΔΕΝ ισχυρίζονται

Οι σοβαροί εκπρόσωποι αυτής της σχολής δεν λένε ότι «οι πιστοί δεν θα διωχθούν ποτέ», ή ότι η «Εκκλησία δεν θα γνωρίσει πόνο». Αντιθέτως: αναγνωρίζουν «διωγμούς πριν την μεγάλη θλίψη» αλλά διαχωρίζουν:  Α) τον διωγμό από ανθρώπους και Β) από την οργή Θεού.

Πού διαφωνούν ουσιαστικά με την πατερική γραμμή

Η βασική διαφωνία δεν είναι στη σωτηρία, αλλά:

Πατερική προσέγγιση                         Σύγχρονη προ-θλιπτική    

Έμφαση στη μαρτυρία                         Έμφαση στη διαφύλαξη

Θλίψη = κορύφωση διωγμών              Θλίψη = περίοδος οργής

Εκκλησία μέσα στην ιστορία               Εκκλησία αποσυρμένη πριν

Σταυρός → Δόξα                                    Αρπαγή → Θλίψη → Παρουσία

Τα κοινά στοιχεία αυτής της αποτίμησης

Α) Και οι δύο σχολές στηρίζονται στη Γραφή, τιμούν τον Χριστό και δεν αγγίζουν το δόγμα της σωτηρίας.

Β) Η διαφορά τους δεν είναι ποιος σώζεται αλλά πώς ο Θεός οδηγεί την Εκκλησία Του στο τέλος.

Αυτό μας επιτρέπει σήμερα να πούμε ότι κανείς δεν σώζεται από τη σωστή εσχατολογία αλλά μόνο από τον Χριστό. Όποιος πιστεύει ότι η Εκκλησία θα περάσει από τη θλίψη, στέκεται εντός της πατερικής παράδοσης, όποιος ελπίζει ότι ο Θεός μπορεί να φυλάξει τους πιστούς Του, δεν αναιρεί το Ευαγγέλιο…

Επίλογος:

Η εσχατολογία φωτίζει την ελπίδα, αλλά δεν αντικαθιστά το Ευαγγέλιο. Δεν σώζει, δεν μετανοεί, δεν ανασταίνει από μόνη της. Δείχνει τον ορίζοντα, αλλά ο δρόμος παραμένει ο ίδιος: Ο Σταυρός, η Ανάσταση, η μετάνοια, η αγάπη και η πιστότητα μέσα στον χρόνο. Όταν η εσχατολογία αποσπαστεί από το Ευαγγέλιο, παύει να είναι φως και γίνεται σχήμα φόβου ή φυγής…Όταν όμως παραμένει ενωμένη μ’ αυτό, γίνεται παρηγοριά, υπομονή και βεβαιότητα ότι η ιστορία δεν βαδίζει στο χάος αλλά στα χέρια του Θεού.

Το Ευαγγέλιο δεν είναι χρονοδιάγραμμα είναι Πρόσωπο…Αυτό είναι ο Ιησούς Χριστός! Δεν μας δόθηκε για να υπολογίζουμε καιρούς και ώρες, αλλά για να κοινωνούμε ζωή…Και το Πρόσωπο αυτό είναι ο Ιησούς Χριστός! Όχι θεωρία για το μέλλον αλλά παρουσία που σώζει στο παρόν…Ο Χριστός που δεν μας καλεί να προβλέψουμε το τέλος αλλά να Τον ακολουθήσουμε έως το τέλος.

Η Αγία Γραφή ΔΕΝ παρουσιάζει τη «μεγάλη θλίψη» ως πεδίο θεωρητικής αντιπαράθεσης αλλά ως ύστατο κάλεσμα σωτηρίας η οποία φυσικά δεν θα προσφέρεται χωρίς κόστος

Η δοκιμασία — όποτε και όπως εκδηλωθεί — δεν θα κρίνει ποιος ερμήνευσε σωστά αλλά ποιος παρέμεινε εν Χριστώ, ποιος δεν αντάλλαξε την αλήθεια με την ασφάλεια και δεν υπέταξε τη συνείδησή του σε σύστημα. Ότι δεν είναι του Χριστού θ’ αφαιρεθεί, γιατί το θεμέλιο της Εκκλησίας δεν τέθηκε επάνω σε χρονοδιαγράμματα κι εσχατολογικές συμφωνίες αλλά στον Ιησού Χριστό τον Κύριο και όποιος μένει εν αυτώ δεν χάνεται ότι κι αν προηγηθεί ότι κι αν ακολουθήσει!

Γιάννης Μαστοράκος