Μέρος 6ο. Ο Μεσαίωνας των Ρως: Από το σκοτάδι στο φως του ευαγγελίου

Πριν ο Βλαδίμηρος βαπτίσει το έθνος των Ρως το 988 μ.Χ. (προγόνων των Ρώσων, Ουκρανών και Λευκορώσων), ολόκληρη η περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης ζούσε κάτω από το κράτος ενός κόσμου βαθιά παγανιστικού.

Τα φύλα που κατοικούσαν στις όχθες του Δνείπερου, του Βόλγα και της λίμνης Λάντογκα ήταν λαοί πολεμικοί, εμπορικοί, με μια ζωή που περιστρεφόταν γύρω από τη λατρεία των θεών, των ποταμών, του κεραυνού, της φωτιάς.

Η ιστορία των Ρως πριν τον Βλαδίμηρο είναι μια ιστορία διωγμών, φοβίας αλλά και μικρών, κρυφών σπίθων πίστης που δεν έσβησαν ποτέ. Παρά κάτω αφηγούμαστε πως οι Ρως από τη βία των ειδώλων πέρασαν στο φως του Ευαγγελίου.

1. Πριν τον Βλαδίμηρο – Το σκοτάδι του παγανισμού

Α). Οι πρώτοι χριστιανοί των Ρως – φοβισμένοι και κρυμμένοι

Οι πρώτοι χριστιανοί δεν ήταν ντόπιοι Ρως αλλά Έλληνες έμποροι, αιχμάλωτοι από βυζαντινές εκστρατείες, ταξιδευτές και ορισμένοι Σκανδιναβοί που είχαν βαπτιστεί.

Το Primary Chronicle (Νέστορ, αρχές 12ου αιώνα, που καταγράφει παλαιότερες παραδόσεις) αναφέρει ότι οι χριστιανοί της πρώιμης Ρως ζούσαν «ἐν φόβῳ και ἀπειλῇ», προσευχόμενοι κρυφά σε σπίτια Ελλήνων και Αρμενίων, μακριά από τα μάτια των παγανιστών.

Ο χριστιανισμός τότε σήμαινε κοινωνική εξορία, απώλεια τιμής και σε πολλές περιπτώσεις θάνατο.

Β). Η πριγκίπισσα Όλγα – το πρώτο φως μέσα στο σκοτάδι

Η πριγκίπισσα Όλγα (969), γιαγιά του Βλαδίμηρου, βαπτίστηκε στη Κωνσταντινούπολη.

Ήταν η πρώτη ηγεμονική μορφή της Ρως που άφησε το σκοτάδι των ειδώλων…Αλλά ο λαός την απέρριψε.

Το Πρωτοχρονικό λέει:

«Οἱ υἱοί τῶν Ῥῶς οὐκ ἠκολούθησαν αὐτῇ· ἐμισοῦν γαρ τον νόμον τον χριστιανικόν.»

Η ίδια επέζησε από απόπειρα συνωμοσίας των παγανιστών ευγενών, οι οποίοι θεωρούσαν την πίστη της προδοσία, ξενόφερτη επιρροή, απειλή για τη φυλετική τους ταυτότητα.

Η Όλγα πέθανε χωρίς να δει την επιθυμία της να πραγματοποιείται αλλά άφησε τον σπόρο που θα φύτρωνε στον εγγονό της.

Γ). Ο Σβιατοσλάβ – ο πολεμιστής που μισούσε τον σταυρό

Ο γιος της Όλγας, Σβιατοσλάβ (κατά Νέστορα), όχι μόνο δεν δέχθηκε την πίστη της αλλά εκδίωξε ανοιχτά τους χριστιανούς.

Αναφέρεται:

«ἐξέβαλλεν ἐκ τῆς χώρας ἱερεῖς και μοναχούς» ΚΑΙ «ἠφάνιζε τα σημεῖα τοῦ σταυροῦ».

Υπήρξε από τους σφοδρότερους πολέμιους του χριστιανισμού, επειδή θεωρούσε ότι ο Χριστός θα «μαλθακοποιούσε» το έθνος και θα υπονόμευε την πολεμική του ταυτότητα.

Ο Σβιατοσλάβ εκπροσωπεί την τελευταία μεγάλη αντίσταση της παλαιάς θρησκείας πριν από την πνευματική αυγή.

Δ). Η σφαγή του Θεοδώρου και του υιού του – η τελευταία παγανιστική θυσία (983 μ.Χ.) Λίγο πριν την μεταστροφή του έθνους, το Πρωτοχρονικό περιγράφει ένα από τα πιο συγκλονιστικά επεισόδια:

Ο λαός αποφασίζει να κάνει ανθρωποθυσία στον θεό Περουν.

Επιλέγουν έναν χριστιανό, τον Θεόδωρο και τον γιο του Ιωάννη. Ο Θεόδωρος αρνείται να παραδώσει το παιδί του στα είδωλα και μαρτυρεί με γενναιότητα. Ο Νέστορας γράφει ότι το πλήθος τον λιθοβόλησε και έκαψε το σπίτι του.

Αυτό ήταν το τελευταίο μεγάλο ξέσπασμα του σκοταδιού.

2.Ο Βλαδίμηρος – Η μεταστροφή ενός λαού (988 μ.Χ.)

Ο Βλαδίμηρος δεν υπήρξε εξαρχής άγιος. Ήταν σκληρός, ηδονικός, πολεμικός, διοικούσε με σιδερένιο χέρι…Αλλά κάτι άρχισε να αλλάζει μέσα του…Ίσως η παρακαταθήκη της γιαγιάς του, ίσως η κούραση από τη βία, ίσως η καρδιά του που αγγίχθηκε από την αλήθεια.

Η διπλωματική και πνευματική αναζήτηση:

Το Πρωτοχρονικό περιγράφει τις περίφημες “θεολογικές αναζητήσεις” του Βλαδιμήρου:

Έστειλε πρεσβείες σε Μουσουλμάνους, Ιουδαίους, Λατίνους και στην Κωνσταντινούπολη… Όταν οι απεσταλμένοι του εισήλθαν στην Αγία Σοφία, είπαν: «Οὐκ ᾐσθάνθημεν εἰ ἐπὶ γῆς ἤμεθα ἢ ἐν οὐρανῷ…»(Primary Chronicle)

Ήταν η στιγμή που η καρδιά του λαού άνοιξε.

3. Το βάπτισμα όλης της Ρως, μια αλλαγή κοσμοϊστορική

Το 988 μ.Χ. ο Βλαδίμηρος βαπτίζεται στη Χερσώνα. Επιστρέφοντας στο Κίεβο, καταστρέφει το άγαλμα του Περουν, το σύρει δεμένο στο ποτάμι και καλεί όλο τον λαό να βαπτιστεί.

Το Πρωτοχρονικό περιγράφει την σκηνή:

«Συνήχθη ὁ λαὸς πλῆθος μέγα καὶ κατέβησαν πάντες εἰς τὸν ποταμόν.»

Για πρώτη φορά στην ιστορία, το βάπτισμα ενός ηγεμόνα σημαίνει το βάπτισμα ενός ολόκληρου έθνους.

4.Μετά τον Βλαδίμηρο. Η οικοδόμηση της Χριστιανικής Ρως

Η μεταστροφή δεν ήταν επιφανειακή. Μετά τον Βλαδίμηρο χτίζονται ναοί.

Ο ναός της Κοιμήσεως στο Κίεβο γίνεται το πνευματικό κέντρο της Ρως. Ιερείς και μοναχοί από Κωνσταντινούπολη καταφθάνουν. Μεταφέρουν γραφή, παιδεία, λειτουργία, τέχνη, αγιογραφία.

Η πρώτη χριστιανική νομοθεσία: Ο Βλαδίμηρος αντικαθιστά τις παγανιστικές ποινές με νόμους επιεικέστερους, επηρεασμένους από το Ευαγγέλιο.

Το Πρωτοχρονικό περιγράφει ότι ο λαός: «ἤρξατο φιλανθρωπεύειν, καὶ οἱ ἄρχοντες ἀπέστειλαν δῶρα τοῖς πτωχοῖς.» Το ευαγγέλιο ριζώνει στις καρδιές..! Η βία υποχωρεί. Οι θεοί των δασών, των ποταμών και των κεραυνών σιωπούν. Η Ρως γίνεται μια νέα χώρα.

5.Η πνευματική κληρονομιά του Βλαδιμήρου

Ο Βλαδίμηρος δεν μένει στην ιστορία μόνο ως «αυτός που βαπτίστηκε» αλλά ως ιδρυτής της χριστιανικής Ρωσίας και μεταμορφωτής ενός έθνους! Ο άνθρωπος που άφησε πίσω του το ειδωλολατρικό αίμα και διάλεξε την οδό του Σταυρού.

Ο Νέστωρ γράφει:«Και ἔλαμψεν ἡ γῆ τῶν Ῥῶς ὡς ἀνατολή φωτός.»

Συνοπτική διαδρομή