Μέρος 3ο: Όταν ο Μεσαίωνας στράφηκε εναντίον των ίδιων των χριστιανών
Οι διωγμοί κατά των χριστιανών δεν περιορίζονται στους τρεις πρώτους αιώνες ούτε παύουν ολοκληρωτικά με το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.) του Κωνσταντίνου Α΄. Παρότι αυτό το διάταγμα εξασφάλισε ανεξιθρησκία και τερμάτισε επίσημα τους ρωμαϊκούς διωγμούς, η πραγματικότητα υπήρξε πιο σύνθετη:
Η καταπίεση συνεχίστηκε μέσα στους ίδιους τους κόλπους της χριστιανοσύνης, από ανθρώπους που φέρουν τ’ όνομα του Χριστού αλλά όχι το Πνεύμα Του…!Αυτό συνέβη τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, για περισσότερο από μια χιλιετία.
Η φράση του Παύλου «πάντες δε οι θέλοντες να ζώσιν ευσεβώς εν Χριστώ Ιησού θέλουσι διωχθή», (Β΄Τιμ.3:12) επικυρώνεται όχι μόνο από εχθρούς της πίστεως αλλά και από εκείνους που υποτίθεται ότι την υπηρετούσαν. Τραγικό…και όμως αληθινό!
Η μετάβαση από την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στον Μεσαίωνα
Μετά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 476 μ.Χ. από τους Γότθους, η Ευρώπη εισέρχεται σε μία εποχή αστάθειας και ανακατατάξεων.( βάρβαρες εισβολές, πολιτικός κατακερματισμός, οικονομική παρακμή).
Οι χριστιανοί δεν διώκονται πλέον από ειδωλολάτρες αυτοκράτορες, αλλά αρχίζουν να βιώνουν μια νέα, παράδοξη μορφή πίεσης…Διώκτες γίνονται χριστιανοί άρχοντες, επίσκοποι ή θεσμοί, οι οποίοι συγχέουν το εκκλησιαστικό αξίωμα με την πολιτική εξουσία.
Στην Ανατολή, οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες αυτοανακηρύσσονται «προστάτες της πίστεως» και συχνά προωθούν τον εκχριστιανισμό των ειδωλολατρικών πληθυσμών με τρόπους εξαναγκαστικούς.
Στη Δύση, οι επίσκοποι της Ρώμης αποκτούν σταδιακά κοσμική ισχύ, δημιουργώντας ένα νέο θρησκευτικό κατεστημένο.
Το πρώτο μεγάλο ρήγμα, το προοίμιο του σχίσματος, φαίνεται ήδη περί το 400 μ.Χ., ενώ το μεγάλο σχίσμα του 1054 οριστικοποιεί την απόσταση ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση.
Η εκκλησιαστική εξουσία και η διαστροφή του ρόλου της
Πολλοί ηγέτες της εποχής χρησιμοποίησαν την «ελευθερία» τους ως χριστιανοί όχι για να υπηρετήσουν το Ευαγγέλιο αλλά για να αποκτήσουν πλούτο, αξιώματα και κύρος. Έτσι, η Εκκλησία από πνευματική κοινότητα μετατράπηκε σε σύστημα εξουσίας, όμοιο με τους Γραμματείς και Φαρισαίους που καυχιόνταν ότι ήταν «απόγονοι του Αβραάμ», ενώ το έργο τους οδηγούσε στην αντίσταση προς τον Θεό.
Αντίθετα, αναχωρητές, πνευματικές αδελφότητες και μικρές κοινότητες πιστών ήταν τα φωτεινά κύτταρα που κρατούσαν ζωντανό το πνεύμα της πρώτης Εκκλησίας και υπήρξαν πάντοτε…Αυτοί βέβαια, συχνά διώχθηκαν από το ίδιο το θρησκευτικό σύστημα που θα έπρεπε να τους στηρίζει.
Η Δύση και η άνοδος του Παπισμού – Ιερά Εξέταση, Σταυροφορίες, Συγχωροχάρτια
Στη Δυτική Ευρώπη η εκκλησιαστική ηγεσία αναπτύσσει αυξανόμενη κοσμική ισχύ. Η Εκκλησία γίνεται μία δύναμη με στρατεύματα, οικονομικά συμφέροντα και πολιτικές φιλοδοξίες.
Αυτό οδηγεί σε σοβαρά φαινόμενα εκτροπής.
Η Ιερά Εξέταση (12ος–19ος αιώνας)
Ιδρύεται από τον Πάπα Λουκιανό Γ΄ και θεσμοθετείται από τον Γρηγόριο Θ΄. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατηγορήθηκαν ως αιρετικοί, βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν, συχνά χωρίς αποδείξεις.
Στο στόχαστρο βρέθηκαν: Βαλδενοί, Καθαροί, Ανθρωπιστές, λόγιοι και απλοί αγρότες που αρνούνταν να προσκυνήσουν εικόνες ή λείψανα. Βασανιστήρια, δημεύσεις, εξορίες και εκτελέσεις έγιναν μέρος της «πνευματικής πειθαρχίας» της εποχής.
Οι Σταυροφορίες (1095–1291)
Αν και παρουσιάστηκαν ως «απελευθέρωση της Αγίας Γης», σύντομα μετετράπηκαν σε πεδίο συμφερόντων δουκάτων και βασιλείων. Από τους ιστορικούς θεωρείτε ως ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της χριστιανοσύνης! Χριστιανοί της Δύσης λεηλατούν την Κωνσταντινούπολη, βεβηλώνουν ναούς, σφαγιάζουν πολίτες και καταστρέφουν βυζαντινό πολιτισμό. Τότε κατεγράφησαν γεγονότα που ελάχιστη σχέση είχαν με το πνεύμα του Χριστού.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Δ΄ Σταυροφορία. (1204) Αντί ν’ απελευθερώσει την Ιερουσαλήμ, λεηλάτησε με βέβηλο τρόπο την Κωνσταντινούπολη. Χριστιανοί εναντίον χριστιανών!
Από αυτό το γεγονός οι δύο πλευρές δεν συνήλθαν ποτέ πλήρως…
Τα συγχωροχάρτια
Η εμπορευματοποίηση της άφεσης αμαρτιών τον 15ο–16ο αιώνα αποτέλεσε μια από τις μεγαλύτερες εκτροπές της Δυτικής εκκλησίας. Ένα από τα πιο σοβαρά φαινόμενα διαφθοράς στη χριστιανική ιστορία.
Η Γραφή είχε ήδη προειδοποιήσει:
«Ξεχύθηκαν στην πλάνη του Βαλαάμ για χάρη μισθού» (Ιούδα1:11).
Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Βυζάντιο) – ίντριγκες, παρεμβάσεις και θρησκευτικοποίηση της εξουσίας
Από τον 4ο έως τον 11ο αιώνα, παρατηρείται σταθερή συγχώνευση της θρησκευτικής και κοσμικής εξουσίας. Οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες θεωρούν εαυτούς προστάτες της πίστεως και παρεμβαίνουν στα θεολογικά ζητήματα.. Αυτό οδηγεί σε:
Εικονομαχία. (726–843 μ.Χ.) Διώξεις, εξορίες, καταστροφή μονών, καταναγκαστικούς εκχριστιανισμούς ειδωλολατρικών λαών, πολιτικές παρεμβάσεις σε Συνόδους και διοίκηση κ.αλλ…
Παρά τις πολιτικές σκιές, τόσο η Ανατολή όσο και η Δύση ανέδειξαν μερικές από τις σημαντικότερες μορφές της χριστιανικής παράδοσης, (Πατέρες και θεολόγους) που επηρέασαν βαθιά την Εκκλησία μέχρι σήμερα.
Το Σχίσμα Ανατολής–Δύσης: Πορεία προς το 1054
Από τον 5ο έως τον 11ο αιώνα συσσωρεύονται εντάσεις. Διαφορετικές παραδόσεις, διαφωνίες για το πρωτείο του Πάπα, διοικητικές συγκρούσεις, δογματικές αποκλίσεις και πολιτικές αντιθέσεις.
Το 1054 μ.Χ. συντελείται το Μεγάλο Σχίσμα. Η οριστική ρήξη Ρώμης και Κωνσταντινουπόλεως μέσω αμοιβαίων αναθεμάτων. Η Εκκλησία παύει να είναι ενιαία. Οι δύο πλευρές συνεχίζουν χωριστά, διεκδικώντας η κάθε μία την «αποστολική διαδοχή».
Αυτό το σχίσμα θα βαθύνει ακόμη περισσότερο τον Μεσαίωνα και θα οδηγήσει σε αμοιβαίους διωγμούς.
Η Μεταρρύθμιση – Μαρτίνος Λούθηρος και η νέα διάσπαση
Τον 16ο αιώνα,(1517) ο Μαρτίνος Λούθηρος με τις 95 Θέσεις της Βιτεμβέργης, καταγγέλλει τις καταχρήσεις της Δυτικής Εκκλησίας. (συγχωροχάρτια την παπική αυθαιρεσία, κ.αλλ.)
Η διαμαρτυρία του, η οποία δεν στόχευε στην καταστροφή της Εκκλησίας αλλά στην επιστροφή της στο Ευαγγέλιο, εξελίσσεται σε παγκόσμιο κίνημα ανανέωσης. Ωστόσο, η αντίδραση της Ρώμης οδήγησε σε νέο σχίσμα και στη δημιουργία της Διαμαρτυρόμενης (Προτεσταντικής) Εκκλησίας. Παρ’ όλη την αρχική της καθαρότητα, με τα χρόνια και αυτή ανέπτυξε συστημικά χαρακτηριστικά, όπως κάθε ανθρώπινη δομή.
Έτσι εκπληρώνεται μ’ έναν τρόπο η γραφή: «Διεμερίσθησαν τα ιμάτιά μου εις εαυτούς…» (Ιωάν.19:24).
Συμπέρασμα : Η είσοδος στα σκοτεινά χρόνια
Από τον 5ο έως τον 15ο αιώνα, οι χριστιανοί βιώνουν όχι μόνο εξωτερικές απειλές, αλλά κυρίως εσωτερικές παθογένειες: Οι ρόλοι θύτη και θύματος συχνά εναλλάσσονταν…!Οι διωκόμενοι χριστιανοί του παρελθόντος, γίνονται διώκτες. Η πίστη χρησιμοποιείται ως εργαλείο εξουσίας…Η εκκλησία αποκτά στρατούς και πολεμά όπως τα κράτη. Διωγμοί, βασανιστήρια, πόλεμοι και σχίσματα έγιναν «εκκλησιαστική πρακτική»! Τ’ όνομα του Κυρίου πλέον λαμβάνεται «επι ματαίω» (Παρ.30:9) και «βλασφημείται στα έθνη». (Ρωμ.2:24)
Μέσα σε αυτό το σκοτάδι, υπήρξαν πάντοτε μικροί θύλακες φωτός, άνθρωποι που κράτησαν την πίστη ζωντανή, όχι με εξουσία αλλά με αγιασμό, αλήθεια και ζωή στο Πνεύμα του Θεού.
Όμως, όσο η ιστορία προχωρά, το κάλεσμα μένει ίδιο: Να μη χαθεί ο πυρήνας της πίστης μέσα σε δομές που ξεχνούν Τον Χριστό που υποτίθεται πως υπηρετούν αλλά όσοι ονομάζονται με το όνομα του Κυρίου, καλούνται ν’ αποτελέσουν τη ζωντανή συνέχεια της πρώτης Εκκλησίας!
Ο Θεός δεν αγιάζει θεσμούς, αγιάζει ανθρώπους! Οι καρδιές κράτησαν την Εκκλησία όρθια, όχι τα διοικητικά σχήματα.
Η Εκκλησία είναι «σώμα», όχι «διοικητικός οργανισμός». Το σώμα αυτό, ζει από τη Χάρη, φωτίζεται από το Πνεύμα, συντηρείται από τις προσευχές, αγιάζεται από τους πιστούς. Δεν ζει από διατάγματα, συνόδους, αξιώματα, καταστατικά και τίτλους.
Τα χρειάζεται για τάξη, αλλά δεν αποτελούν την ουσία.
Η ουσία είναι η καρδιά που αγαπά τον Χριστό.
Γιάννης Μαστοράκος