Μέρος 5ο . Οι Σλαβικές και Βαλκανικές Διώξεις κατά τον Μεσαίωνα
Πριν ακόμη το Ευαγγέλιο ριζώσει στις καρδιές των Σλάβων και των ανατολικών λαών, οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες βρέθηκαν αντιμέτωπες μ’ έναν κόσμο σκληρό, αδυσώπητο και βαθιά ριζωμένο στις αρχαίες παγανιστικές παραδόσεις.
Οι λαοί των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης — Βούλγαροι, Ρως, Σλάβοι, Πρωτο-Slavonic φύλα, — αντιμετώπισαν την πίστη του Χριστού σαν απειλή προς την κοσμική τους εξουσία και σαν ξένο σώμα μέσα στις φυλετικές τους δομές.
Το αποτέλεσμα ήταν διώξεις, καύσεις ναών, δολοφονίες ιεραποστόλων και μια βαθιά σύγκρουση μεταξύ της νέας πίστης και της παλαιάς ζωής.
Α) Οι Βαλκανικές διώξεις (6ος–9ος αιώνας)
Καταγεγραμμένες μαρτυρίες:
Ο Θεοφάνης Ομολογητής αναφέρει ότι οι Αβάροι «ἐκατέστρεφον ἐκκλησίας καὶ μοναστήρια, ἀνασκολοπίζοντες μοναχούς».
ο Μενάνδρος Προτέκτωρ για τις επιδρομές Αβάρων, Σλάβων και Βουλγάρων (6ος αιώνας) αναφέρει:
1. Καύσεις πόλεων, ναών και χωριών
Ο Μενάνδρος Προτέκτωρ η Ρήτωρ περιγράφει ότι οι Σλάβοι και οι Άβαροι, (6ος αιώνας) εισέβαλαν επανειλημμένα στη Θράκη, στη Δαλματία και στην Ιλλυρία, καίγοντας τα πάντα στο πέρασμά τους.
«ἐνέπρησαν τας πόλεις και τα χωρία, οὐδέ τους ναους ἐφείσαντο…»
Οι εισβολείς δεν έκαναν διάκριση: έκαιγαν ναούς, μοναστήρια, ακόμη και τόπους ταφής.
2. Φόνοι ιερέων και μοναχών
Στα αποσπάσματά του αναφέρεται ότι οι Σλάβοι και οι Άβαροι:
σκότωναν μοναχούς, κατέστρεφαν μοναστήρια,
άρπαζαν ή εξανδραποδίζανε κατοίκους.
«Μοναχούς ἀνεσκολοπίσαντες… ἱερεῖς ἀπέκτειναν…»
Αυτό είναι αδιαμφισβήτητο τεκμήριο διώξεων κατά χριστιανών πριν ακόμη εκχριστιανιστούν οι Σλάβοι.
3. Απαγωγές και δουλεμπόριο χριστιανικών πληθυσμών
Ο Μενάνδρος αναφέρει ότι οι επιδρομείς έπαιρναν μαζί τους:
γυναίκες, παιδιά, ιερείς, μοναχούς, τους οποίους είτε κρατούσαν ως δούλους είτε πουλούσαν.
«Πολλούς ἐξήγοντο αἰχμαλώτους… εἰς δουλείαν ἀπήγαγον.»
4. Βεβήλωση των ιερών
Οι παγανιστές εισβολείς συστηματικά:
Κατέστρεφαν ιερά αντικείμενα, βεβήλωναν εικόνες, έκαιγαν Αγίες Γραφές, χρησιμοποίησαν ναούς ως στάβλους.
5. Συνεχείς επιδρομές σε χριστιανικές περιοχές για δεκαετίες
Ο Μενάνδρος περιγράφει ότι οι Σλάβοι και οι Άβαροι δεν έκαναν μία ή δύο επιδρομές αλλά ήταν σχεδόν μόνιμη απειλή.
«ἐπολέμουν ἀδιαλείπτως… τὰ τῆς Ῥωμαίων χώρας διαρπάζοντες.»
Σε μια εποχή που η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία προσπαθούσε να κρατήσει ζωντανή την πίστη της, ο λόγος του Ευαγγελίου ακουγόταν ξένος, επικίνδυνος, σχεδόν εχθρικός για τους λαούς αυτούς.
Οι περιγραφές του Μενάνδρου δείχνουν ότι:
Οι διώξεις αυτές ήταν οργανωμένες, συχνές, σκληρές και στρέφονταν ανοιχτά κατά της χριστιανικής πίστης και των χριστιανικών συμβόλων.
Πριν οι Σλάβοι και οι Βούλγαροι δεχθούν το φως του Χριστού, (9ος–10ος αιώνας), οι γαίες τους ήταν τόποι παγανισμού, φόβου και αρχαίων θεοτήτων που απαιτούσαν αίμα για να ησυχάσουν.
Β). Οι Διώξεις από τους Βούλγαρους πριν τον Βόγορη (9ος-10ς αιών)
Ο Πορφυρογέννητος, ο αυτοκράτορας-συγγραφέας Στο έργο του «Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας» (10ος αιώνας), αναφέρει ότι όποιος Σλάβος ή Βούλγαρος τολμούσε να δεχθεί τον Χριστιανισμό θεωρούνταν “αποστάτης”: «Ὅσοι τον νόμον τον Ῥωμαϊκόν ἐδέχοντο, ὡς ἀποστάται ἐθεωροῦντο.»
Δεν ήταν μόνο θρησκευτική εχθρότητα, ήταν κοινωνική και πολιτική καταδίκη.
Όποιος βαπτιζόταν αποκοβόταν από τη φυλή του, κινδύνευε να χάσει τη θέση του, την οικογένειά του, ακόμη και τη ζωή του.
Ο Χριστιανισμός δεν φαινόταν σαν νέα πίστη αλλά σαν πρόκληση προς τα έθιμα των προγόνων, σαν ατιμωτική εγκατάλειψη των “παλαιών θεών”.
Πριν ο Βόγορης βαπτίσει το έθνος του, (864 μ.Χ.) η Βουλγαρική αριστοκρατία ήταν απόλυτα αντίθετη στην είσοδο του Χριστιανισμού.
Ο Πορφυρογέννητος καταγράφει μια δραματική σκηνή:
«Οἱ τῆς γῆς ἄρχοντες ἐναντιούμενοι ἔμελλον ἀνελεῖν τον ἄρχοντα δια την πίστιν.»
Η πίστη δηλαδή, έφερε τον ηγεμόνα στα πρόθυρα δολοφονίας από τους ίδιους του τους ευγενείς.
Αν δεν υπήρχε η σιδερένια αποφασιστικότητα του Βόγορη —και μια αινιγματική παρέμβαση που οι πηγές θεωρούν θεϊκή— η Βουλγαρία ίσως να μην είχε γίνει ποτέ χριστιανικό έθνος.
Η αντίσταση των παγανιστών ευγενών ήταν τόσο σφοδρή, ώστε σε κάποιες περιοχές οι νεοφώτιστοι κρύβονταν μέσα στα δάση και σε υπόγεια, για να τελέσουν τη Θεία Ευχαριστία μακριά από τα μάτια των πολεμιστών που τους καραδοκούσαν.
Γ) Οι Σλάβοι της Δαλματίας – ένας λαός που κατέστρεφε ό,τι ήταν “ρωμαϊκό
Ο Πορφυρογέννητος περιγράφει συχνά επιδρομές των Σλάβων της Δαλματίας στα παραθαλάσσια χριστιανικά κέντρα της Αδριατικής: Ζάρα, Σπλίτ, Ραγούσα (Ντουμπρόβνικ)
Εκεί δεν κατέστρεφαν μόνο πόλεις αλλά σύμβολα πίστης.
Οι ναοί λεηλατούνταν, τα ιερά σκεύη αρπάζονταν και τα ιερά βιβλία καίγονταν στην πλατεία, ως σημάδι περιφρόνησης προς τον “νόμο των Ρωμαίων”.
Ο χριστιανισμός ήταν γι’ αυτούς “η θρησκεία του εχθρού”, και κάθε ιερέας αντιμετωπιζόταν σαν κατάσκοπος του Βυζαντίου.
Ο αυτοκράτορας σημειώνει: «ἐλυμαίνοντο τα Ῥωμαϊκά», δηλαδή κατέστρεφαν ό,τι θύμιζε την πίστη και τον πολιτισμό της αυτοκρατορίας.
Για το τέλος της ενότητας:
Οι διώξεις των Σλάβων και των Βουλγάρων πριν τον εκχριστιανισμό τους δεν ήταν απλώς σποραδικά επεισόδια. Ήταν η κραυγή μιας εποχής που έβλεπε ότι η παλιά της ζωή τελείωνε και ότι μια νέα εποχή γεννιόταν.
Ο Πορφυρογέννητος μάς παραδίδει όχι μόνο ιστορικά δεδομένα αλλά την τελευταία αναλαμπή ενός κόσμου που επρόκειτο να μεταμορφωθεί.
Λίγα χρόνια μετά, οι λαοί που έκαιγαν εκκλησίες και σκότωναν πιστούς, θα γίνονταν οι ίδιοι φορείς της πίστης που κάποτε πολέμησαν.
Γιάννης Μαστοράκος