Μέρος 13ο: Η Εκκλησία μέσα στον χρόνο, διωκόμενη, τραυματισμένη αλλά ζωντανή

Η ιστορία των διώξεων των χριστιανών, από την αρχαιότητα έως σήμερα, δεν είναι απλώς μια αλυσίδα βίαιων γεγονότων.

Είναι ένας καθρέφτης που αποκαλύπτει τι συμβαίνει όταν η πίστη συναντά την εξουσία, τον φόβο, την ιδεολογία και την ανθρώπινη αδυναμία.

Ο Μεσαίωνας, η Νεότερη Εποχή και ο σύγχρονος κόσμος δείχνουν καθαρά ότι οι διώξεις δεν υπήρξαν ποτέ μονοσήμαντες. Άλλοτε προήλθαν από εξωτερικούς εχθρούς κι άλλοτε γεννήθηκαν μέσα από τη χριστιανοσύνη την ίδια, όταν η Εκκλησία ξέχασε το πρόσωπο του Χριστού και φόρεσε τη μάσκα της ισχύος.

1.Η μεγάλη αντίφαση της ιστορίας

Η Εκκλησία ιδρύθηκε πάνω σε έναν Σταυρό κι όμως, στην πορεία της ιστορίας, άλλοτε τον κουβάλησε κι άλλοτε τον χρησιμοποίησε.

Όπου η πίστη έγινε εργαλείο εξουσίας, γεννήθηκαν διώξεις, νομιμοποιήθηκε η βία και το Ευαγγέλιο σιώπησε.

Όπου όμως η Εκκλησία στερήθηκε την εξουσία, γεννήθηκε η μαρτυρία, άνθισε η υπομονή και διασώθηκε η αλήθεια.

Αυτό δεν είναι απλώς ιστορικό σχήμα…Είναι πνευματικός νόμος.

2.Οι διώξεις στον Μεσαίωνα: έξωθεν και έσωθεν

Ο Μεσαίωνας δεν υπήρξε μια ενιαία, μονοδιάστατη εποχή πίστης ή σκοταδιού.

Υπήρξε μια μακρά ιστορική περίοδος όπου ο Χριστιανισμός δοκιμάστηκε ταυτόχρονα από δύο κατευθύνσεις: Από εξωτερικούς διώκτες και από εσωτερικές παθογένειες.

Οι χριστιανοί δεν διώχθηκαν μόνο από παγανιστές, μουσουλμάνους ή κατακτητές. Διώχθηκαν και μέσα στο ίδιο το σώμα της χριστιανοσύνης, όταν η πίστη αναμείχθηκε με την εξουσία, όταν το Ευαγγέλιο υποτάχθηκε σε συμφέροντα και όταν η διαφορετικότητα βαφτίστηκε απειλή.

Α) Οι εξωτερικές διώξεις – η πίστη χωρίς προστασία

Σε όλη τη μεσαιωνική περίοδο, χριστιανικές κοινότητες βρέθηκαν υπό αραβική κυριαρχία, μέσα σε περσικά και ζωροαστρικά κράτη, κάτω από τη βία των Μογγόλων και του Ταμερλάνου, αντιμέτωπες με παγανιστικούς λαούς και αργότερα υπό το οθωμανικό σύστημα υποταγής.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η πίστη δεν είχε πολιτική κάλυψη. Οι χριστιανοί ήταν μειονότητα, αιχμάλωτοι, στόχος επιδρομών ή κοινωνικής πίεσης. Οι διώξεις πήραν πολλές μορφές: σφαγές, εξορίες, βαριά φορολογία, καταστροφή ναών, παιδομαζώματα, αργή φθορά.

Κι όμως, ακριβώς σε αυτά τα περιβάλλοντα, η Εκκλησία έμαθε να ζει χωρίς κράτος, χωρίς στρατό, χωρίς εξουσία αλλά όχι χωρίς πίστη.

Β) Οι εσωτερικές διώξεις – όταν το σκοτάδι γεννήθηκε εκ των έσω

Την ίδια στιγμή, σε περιοχές όπου ο Χριστιανισμός είχε γίνει κυρίαρχος, εμφανίστηκε ένα άλλο, πιο οδυνηρό φαινόμενο…Η δίωξη στο όνομα του Χριστού.

Η σύγχυση Εκκλησίας και εξουσίας οδήγησε σε θεσμική καταπίεση, σε Ιερά Εξέταση, σε σταυροφορίες, σε διωγμούς «αιρετικών», σε βία ανάμεσα σε χριστιανούς. Εδώ, το πρόβλημα δεν ήταν η έλλειψη πίστης, αλλά η απώλεια του ευαγγελικού ήθους. Το όνομα του Χριστού χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο νομιμοποίησης της βίας και έτσι, όπως προειδοποιεί η Γραφή, «το όνομα του Θεού εβλασφημείτο στα έθνη».

Όχι οι θεσμοί αλλά οι καρδιές

Μέσα σε αυτό το πολυεπίπεδο σκοτάδι, η Εκκλησία δεν ταυτίζεται απόλυτα ούτε με τους διώκτες ούτε με τα θύματα. Η ιστορία της είναι σύνθετη, ανθρώπινη και συχνά τραυματική.

Οι θεσμοί άλλοτε προστάτευσαν και άλλοτε καταπίεσαν. Οι εξουσίες άλλοτε στήριξαν και άλλοτε πρόδωσαν. Όμως η πίστη δεν επιβίωσε χάρη στους θεσμούς. Επιβίωσε χάρη στις καρδιές.

Σε μοναστήρια που κάηκαν, σε ενορίες χωρίς ναούς, σε οικογένειες που έχασαν παιδιά, σε ανθρώπους χωρίς όνομα στα χρονικά, η πίστη διατηρήθηκε ως ζωή και όχι ως σύστημα.

Οι αυτοκρατορίες κατέρρευσαν. Τα συστήματα άλλαξαν. Οι ιδεολογίες πέρασαν.

Αυτό που έμεινε δεν ήταν οι θρόνοι, αλλά οι καρδιές που πίστεψαν.

Το νόημα των διώξεων στον σύγχρονο κόσμο

Σήμερα, οι διώξεις δεν έχουν πάντα φωτιά και σπαθί. Συχνά έχουν χλευασμό, περιθωριοποίηση, σιωπηλή απαξίωση, αποκλεισμό από τον δημόσιο λόγο.

Κι όμως, το ερώτημα παραμένει το ίδιο όπως στον Μεσαίωνα: Η πίστη θα είναι σύστημα ή ζωή; Όπου γίνεται σύστημα, σκληραίνει…Όπου γίνεται ζωή, αντέχει.

ΕΠΊΛΟΓΟΣ

Ο Μεσαίωνας — και η ιστορία συνολικά, — δεν μας παραδίδει μια θριαμβεύουσα Εκκλησία…Μας παραδίδει μια Εκκλησία δοκιμαζόμενη.

Άλλοτε αδικημένη. Άλλοτε υπεύθυνη. Άλλοτε φωτεινή. Άλλοτε τραυματισμένη.

Και μέσα σ’ όλα αυτά, αποκαλύπτεται μια βαθιά αλήθεια: Η Εκκλησία δεν ταυτίζεται με αυτοκρατορίες, ούτε με διοικητικά σχήματα, ούτε με ιστορικές επιτυχίες.

Η Εκκλησία είναι σώμα ζωντανό. Ζει από τη Χάρη, φωτίζεται από το Πνεύμα και αντέχει μέσα στον χρόνο.

Όταν όλα χάνονται, η πίστη είτε γίνεται εξουσία είτε γίνεται μαρτυρία. Κι εκείνοι που διάλεξαν τη μαρτυρία, είναι αυτοί που κράτησαν την Εκκλησία όρθια.

Η ιστορία των διώξεων δεν είναι ντροπή για την Εκκλησία. Ντροπή είναι μόνο οι στιγμές όπου η Εκκλησία δίωξε αντί να διωχθεί.

Ο Χριστιανισμός δεν κλήθηκε για να θριαμβεύσει ιστορικά. Κλήθηκε να μαρτυρήσει.

Και κάθε φορά που έχανε την εξουσία αλλά κρατούσε την αλήθεια, μπορεί να την τραυμάτιζαν, να την εξανάγκαζαν σε σιωπή αλλά δεν μπορούσαν να την εξαφανίσουν.

Διότι δεν ανήκει στον χρόνο..! Περνά μέσα από τον χρόνο!

Γιάννης Μαστοράκος